श्लोकपाठShlokpath

कीलकस्तोत्रम्

Kīlakastotram

The pin

  • Durgā Saptaśatī
  • Read before the chapters
  • 14 verses

Fourteen verses on how Śiva ‘pinned’ the Saptaśatī so that it gives its fruit only to those who recite it in the right way, and how it is unpinned.

Meaning
Size
Roman
PDF

विनियोगः

ॐ अस्य श्रीकीलकमन्त्रस्य शिव ऋषिः, अनुष्टुप् छन्दः, श्रीमहासरस्वती देवता, श्रीजगदम्बाप्रीत्यर्थं सप्तशतीपाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः ।

oṃ asya śrīkīlakamantrasya śiva ṛṣiḥ, anuṣṭup chhandaḥ, śrīmahāsarasvatī devatā, śrījagadambāprītyarthaṃ saptaśatīpāṭhāṅgatvena jape viniyogaḥ |

ॐ या श्रीकीलक मंत्राचे ऋषी शिव, छंद अनुष्टुप् आणि देवता श्रीमहासरस्वती आहेत. श्रीजगदंबेच्या प्रीत्यर्थ सप्तशतीपाठाचे अंग म्हणून याचा जप करावा.

ॐ इस श्रीकीलक मन्त्र के ऋषि शिव, छन्द अनुष्टुप् और देवता श्रीमहासरस्वती हैं। श्रीजगदम्बा की प्रसन्नता के लिए सप्तशती-पाठ के अंग के रूप में इसके जप का विनियोग है।

Om. Of this mantra, the Kīlaka, the seer is Śiva; the metre, anuṣṭubh; the deity, Śrī Mahāsarasvatī. It is recited as part of the reading of the Saptaśatī, for the pleasure of Śrī Jagadambā.

ॐ नमश्चण्डिकायै ॥

oṃ namaśchaṇḍikāyai

ॐ चंडिकेला नमस्कार.

ॐ चण्डिका को नमस्कार।

Om. Salutation to Caṇḍikā.

मार्कण्डेय उवाचmārkaṇḍeya uvāchaमार्कंडेय म्हणाले:मार्कण्डेयजी ने कहा:Mārkaṇḍeya said:

ॐ विशुद्धज्ञानदेहाय त्रिवेदीदिव्यचक्षुषे ।
श्रेयःप्राप्तिनिमित्ताय नमः सोमार्धधारिणे ॥ १ ॥

oṃ viśuddhajñānadehāya trivedīdivyachakṣuṣe |
śreyaḥprāptinimittāya namaḥ somārdhadhāriṇe

ॐ ज्यांचे शरीर विशुद्ध ज्ञान आहे, तिन्ही वेद ज्यांचे दिव्य नेत्र आहेत, जे परम कल्याणप्राप्तीचे कारण आहेत आणि जे मस्तकी अर्धचंद्र धारण करतात, त्या [भगवान शिवांना] नमस्कार असो.

ॐ जिनका शरीर विशुद्ध ज्ञान है, तीनों वेद जिनके दिव्य नेत्र हैं, जो परम कल्याण की प्राप्ति के कारण हैं और जो मस्तक पर अर्धचन्द्र धारण करते हैं, उन [भगवान शिव] को नमस्कार है।

Om. Salutation to him whose body is pure knowledge, whose divine eyes are the three Vedas, who is the cause of attaining the highest good, and who wears the half-moon [Śiva].

सर्वमेतद्विजानीयान्मन्त्राणामभिकीलकम् ।
सोऽपि क्षेममवाप्नोति सततं जाप्यतत्परः ॥ २ ॥

sarvametadvijānīyānmantrāṇāmabhikīlakam |
so'pi kṣemamavāpnoti satataṃ jāpyatatparaḥ

मंत्रांचे कीलक उघडणाऱ्या या [सप्तशती स्तोत्राला] पूर्णपणे जाणावे. तरीही जो [इतर मंत्रांच्या] जपात सतत रत असतो, त्यालाही कल्याण प्राप्त होते.

मन्त्रों के कीलक को खोलने वाले इस [सप्तशती स्तोत्र] को पूर्ण रूप से जानना चाहिए। फिर भी जो [अन्य मन्त्रों के] जप में निरन्तर लगा रहता है, वह भी कल्याण पाता है।

One should know fully this [Saptaśatī], which unpins the mantras. Yet he too who is always intent on reciting [other mantras] attains well-being.

Note

A kīlaka is a pin or bolt. The Kīlaka is among the hardest passages of the Saptaśatī, and its verses are read in more than one way; these meanings follow the usual reading.

सिद्ध्यन्त्युच्चाटनादीनि वस्तूनि सकलान्यपि ।
एतेन स्तुवतां देवी स्तोत्रमात्रेण सिद्ध्यति ॥ ३ ॥

siddhyantyuchchāṭanādīni vastūni sakalānyapi |
etena stuvatāṃ devī stotramātreṇa siddhyati

त्याचे उच्चाटनादी प्रयोग आणि सर्व कार्येही सिद्ध होतात; पण जे या [सप्तशतीने] स्तुती करतात, त्यांच्यावर देवी केवळ या स्तोत्रानेच प्रसन्न होते.

उसके उच्चाटन आदि कर्म और सब कार्य भी सिद्ध होते हैं; परन्तु जो इस [सप्तशती] से स्तुति करते हैं, उन पर देवी केवल इस स्तोत्र से ही प्रसन्न हो जाती हैं।

His rites of uccāṭana and the rest, and all his aims, succeed. But for those who praise her with this, the Goddess is won by the hymn alone.

Note

Uccāṭana is a rite to drive someone away; it stands here for the worldly rites that mantras are used for.

न मन्त्रो नौषधं तत्र न किञ्चिदपि विद्यते ।
विना जाप्येन सिद्ध्येत सर्वमुच्चाटनादिकम् ॥ ४ ॥

na mantro nauṣadhaṃ tatra na kiñchidapi vidyate |
vinā jāpyena siddhyeta sarvamuchchāṭanādikam

त्यांना मंत्र, औषधी किंवा इतर काहीही लागत नाही; [इतर] जपाविनाच उच्चाटनादी सर्व सिद्ध होते.

उनके लिए न मन्त्र, न औषधि, न और कुछ ही आवश्यक है; बिना [अन्य] जप के ही उच्चाटन आदि सब सिद्ध हो जाते हैं।

For them no mantra, no herb, nothing else at all is needed: without [other] recitation, uccāṭana and all the rest succeed.

समग्राण्यपि सिद्ध्यन्ति लोकशङ्कामिमां हरः ।
कृत्वा निमन्त्रयामास सर्वमेवमिदं शुभम् ॥ ५ ॥

samagrāṇyapi siddhyanti lokaśaṅkāmimāṃ haraḥ |
kṛtvā nimantrayāmāsa sarvamevamidaṃ śubham

सर्व [कार्ये] पूर्णपणे सिद्ध होतात. लोकांच्या मनातील ही शंका पाहून भगवान शंकरांनी ही संपूर्ण [सप्तशती] अशी कल्याणकारी असल्याचे सांगितले,

सब [कार्य] पूर्ण रूप से सिद्ध होते हैं। लोगों के मन में यह शंका देखकर भगवान शंकर ने इस सम्पूर्ण [सप्तशती] को इसी प्रकार कल्याणकारी बताया,

All of them succeed in full. Seeing this doubt in people’s minds, Hara declared this whole [Saptaśatī] to be auspicious in this way,

Note

The usual reading of verses 5 to 8: since the Saptaśatī alone brings every success, people might abandon all other mantras; so Śiva kept it secret and ‘pinned’ it, so that it bears fruit only when recited in the right way.

स्तोत्रं वै चण्डिकायास्तु तच्च गुप्तं चकार सः ।
समाप्तिर्न च पुण्यस्य तां यथावन्नियन्त्रणाम् ॥ ६ ॥

stotraṃ vai chaṇḍikāyāstu tachcha guptaṃ chakāra saḥ |
samāptirna cha puṇyasya tāṃ yathāvanniyantraṇām

आणि त्यांनी चंडिकेचे हे स्तोत्र गुप्त केले, आणि त्यावर विधिपूर्वक असे नियंत्रण ठेवले की याच्या पुण्याचा कधी अंत होत नाही.

और उन्होंने चण्डिका के इस स्तोत्र को गुप्त कर दिया, और इस पर विधिपूर्वक ऐसा नियन्त्रण रखा कि इसके पुण्य का कभी अन्त नहीं होता।

and he made Caṇḍikā’s hymn secret, and in due form set a restraint upon it, so that its merit has no end.

सोऽपि क्षेममवाप्नोति सर्वमेवं न संशयः ।
कृष्णायां वा चतुर्दश्यामष्टम्यां वा समाहितः ॥ ७ ॥

so'pi kṣemamavāpnoti sarvamevaṃ na saṃśayaḥ |
kṛṣṇāyāṃ vā chaturdaśyāmaṣṭamyāṃ vā samāhitaḥ

तोही कल्याण प्राप्त करतो, यात शंका नाही, जो कृष्णपक्षातील चतुर्दशीला किंवा अष्टमीला एकाग्र चित्ताने

वह भी कल्याण पाता है, इसमें सन्देह नहीं, जो कृष्णपक्ष की चतुर्दशी या अष्टमी को एकाग्रचित्त होकर

He too attains well-being, of this there is no doubt, who, with a collected mind, on the fourteenth or the eighth day of the dark fortnight,

ददाति प्रतिगृह्णाति नान्यथैषा प्रसीदति ।
इत्थंरूपेण कीलेन महादेवेन कीलितम् ॥ ८ ॥

dadāti pratigṛhṇāti nānyathaiṣā prasīdati |
itthaṃrūpeṇa kīlena mahādevena kīlitam

[देवीला सर्व काही] अर्पण करतो आणि [प्रसाद म्हणून] परत घेतो; अन्य प्रकारे ती प्रसन्न होत नाही. अशा कीलकाने महादेवांनी हे कीलित केले आहे.

[देवी को सब कुछ] देता है और [प्रसाद रूप में] वापस लेता है; और किसी प्रकार वे प्रसन्न नहीं होतीं। इस प्रकार के कीलक से महादेव ने इसे कीलित किया है।

gives and takes back; in no other way is she pleased. With a pin of this kind Mahādeva has pinned it.

Note

‘Gives and takes back’ is usually explained as offering all one has to the Goddess and receiving it back from her as prasāda.

यो निष्कीलां विधायैनां नित्यं जपति संस्फुटम् ।
स सिद्धः स गणः सोऽपि गन्धर्वो जायते नरः ॥ ९ ॥

yo niṣkīlāṃ vidhāyaināṃ nityaṃ japati saṃsphuṭam |
sa siddhaḥ sa gaṇaḥ so'pi gandharvo jāyate naraḥ

जो याचे निष्कीलन करून दररोज स्पष्ट उच्चाराने याचा जप करतो, तो मनुष्य सिद्ध होतो, [शिवाचा] गण होतो आणि गंधर्वही होतो.

जो इसे निष्कीलित करके प्रतिदिन स्पष्ट उच्चारण के साथ इसका जप करता है, वह मनुष्य सिद्ध हो जाता है, [शिव का] गण बनता है और गन्धर्व भी होता है।

He who unpins it and recites it every day, clearly, becomes a siddha, becomes one of [Śiva’s] attendants, and becomes a gandharva.

न चैवाप्यटतस्तस्य भयं क्वापीह जायते ।
नापमृत्युवशं याति मृतो मोक्षमवाप्नुयात् ॥ १० ॥

na chaivāpyaṭatastasya bhayaṃ kvāpīha jāyate |
nāpamṛtyuvaśaṃ yāti mṛto mokṣamavāpnuyāt

कोठेही संचार करताना त्याला येथे कसलेही भय नसते; तो अकाली मृत्यूच्या आधीन होत नाही आणि मृत्यूनंतर मोक्ष प्राप्त करतो.

कहीं भी विचरते हुए उसे यहाँ किसी प्रकार का भय नहीं होता; वह अकाल मृत्यु के वश में नहीं होता और मरने पर मोक्ष पाता है।

Wherever he wanders, he has no fear of anything here; he does not fall to untimely death, and at death he attains liberation.

ज्ञात्वा प्रारभ्य कुर्वीत न कुर्वाणो विनश्यति ।
ततो ज्ञात्वैव सम्पन्नमिदं प्रारभ्यते बुधैः ॥ ११ ॥

jñātvā prārabhya kurvīta na kurvāṇo vinaśyati |
tato jñātvaiva sampannamidaṃ prārabhyate budhaiḥ

[हे] जाणूनच प्रारंभ करावा; न जाणता करणारा नाश पावतो. म्हणूनच ज्ञानी लोक हे पूर्णपणे जाणूनच आरंभ करतात.

[इसे] जानकर ही आरम्भ करे; बिना जाने करने वाला नष्ट होता है। इसीलिए विद्वान इसे भली-भाँति जानकर ही आरम्भ करते हैं।

One should know this and then begin; one who does it without knowing comes to ruin. That is why the wise begin it only once they know it fully.

सौभाग्यादि च यत्किञ्चिद् दृश्यते ललनाजने ।
तत्सर्वं तत्प्रसादेन तेन जाप्यमिदं शुभम् ॥ १२ ॥

saubhāgyādi cha yatkiñchid dṛśyate lalanājane |
tatsarvaṃ tatprasādena tena jāpyamidaṃ śubham

स्त्रियांमध्ये जे काही सौभाग्य इत्यादी दिसते, ते सर्व [देवीच्याच] कृपेने आहे; म्हणून या कल्याणकारी स्तोत्राचा जप करावा.

स्त्रियों में जो कुछ सौभाग्य आदि दिखाई देता है, वह सब उन्हीं [देवी] की कृपा से है; इसलिए इस कल्याणकारी स्तोत्र का जप करना चाहिए।

Whatever good fortune and the like is seen among women, all of it comes from her grace; therefore this auspicious hymn should be recited.

शनैस्तु जप्यमानेऽस्मिन् स्तोत्रे सम्पत्तिरुच्चकैः ।
भवत्येव समग्रापि ततः प्रारभ्यमेव तत् ॥ १३ ॥

śanaistu japyamāne'smin stotre sampattiruchchakaiḥ |
bhavatyeva samagrāpi tataḥ prārabhyameva tat

हे स्तोत्र हळू आवाजात जपले तर संपत्ती मिळते; मोठ्या आवाजात जपले तर ती पूर्णपणे मिळते. म्हणून याचा प्रारंभ [मोठ्या आवाजात] करावा.

इस स्तोत्र का धीमे स्वर में जप करने पर सम्पत्ति मिलती है; ऊँचे स्वर से करने पर वह पूर्ण रूप से मिलती है। इसलिए इसका आरम्भ [ऊँचे स्वर से] करना चाहिए।

When this hymn is recited softly, there is prosperity; recited aloud, it comes in full. Therefore it should be begun [aloud].

ऐश्वर्यं यत्प्रसादेन सौभाग्यारोग्यसम्पदः ।
शत्रुहानिः परो मोक्षः स्तूयते सा न किं जनैः ॥ ॐ ॥ १४ ॥

aiśvaryaṃ yatprasādena saubhāgyārogyasampadaḥ |
śatruhāniḥ paro mokṣaḥ stūyate sā na kiṃ janaiḥ || oṃ

जिच्या कृपेने ऐश्वर्य, सौभाग्य, आरोग्य, संपत्ती, शत्रुनाश आणि परम मोक्ष प्राप्त होतात, तिची लोकांनी स्तुती का करू नये?

जिनकी कृपा से ऐश्वर्य, सौभाग्य, आरोग्य, सम्पत्ति, शत्रुओं का नाश और परम मोक्ष मिलते हैं, लोग उनकी स्तुति क्यों न करें?

She by whose grace come sovereignty, good fortune, health and wealth, the destruction of enemies and the highest liberation: why should people not praise her?

इति देव्याः कीलकस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।iti devyāḥ kīlakastotraṃ sampūrṇam |

Translations stay close to the words; words we supply are in [brackets], and where a line is read in more than one way, the note says so. The text and its numbering follow the Gita Press printing. How the text was established → Found an error? Tell us.