दुर्गे दुर्घट भारी तुजविण संसारी । अनाथनाथे अंबे करुणा विस्तारी ।
वारी वारी जन्ममरणांते वारी । हारी पडलो आता संकट निवारी ॥ १ ॥
durge durghaṭ bhārī tujaviṇ saṃsārī | anāthanāthe ambe karuṇā vistārī |
vārī vārī janmamaraṇānte vārī | hārī paḍalo ātā saṅkaṭ nivārī || 1 ||
हे दुर्गे, तुझ्याशिवाय हा संसार कठीण आणि जड आहे. हे अनाथांच्या नाथे, हे अंबे, तुझी करुणा पसरव. जन्म-मरणाचा [फेरा] टाळ, टाळ, टाळ; मी हरलो आहे, आता हे संकट दूर कर.
हे दुर्गा, तुम्हारे बिना यह संसार कठिन और भारी है। हे अनाथों की नाथ, हे अम्बा, अपनी करुणा फैलाओ। जन्म-मरण [के चक्र] को दूर करो, दूर करो, दूर करो; मैं हार चुका हूँ, अब यह संकट दूर करो।
O Durgā, without you this worldly life is hard and heavy to bear. Protector of the helpless, O Mother, spread out your compassion. Ward off, ward off, ward off the round of births and deaths; I have fallen, defeated: now take this trouble away.
Word by word (English)
- दुर्घट
- hard to bear
- अनाथनाथे
- O protector of the helpless
- वारी
- ward off
- हारी पडलो
- I am defeated
ध्रुवपद
जय देवी जय देवी महिषासुरमथिनी ।
सुरवरईश्वरवरदे तारक संजीवनी ॥
jay devī jay devī mahiṣāsuramathinī |
suravaraīśvaravarade tārak sañjīvanī ||
जय देवी, जय देवी, महिषासुराचे मर्दन करणाऱ्या; श्रेष्ठ देवांना आणि ईश्वराला वर देणाऱ्या, तारणाऱ्या, संजीवनी देणाऱ्या.
जय हो देवी, जय हो देवी, हे महिषासुर का मर्दन करने वाली; श्रेष्ठ देवों और ईश्वर को वर देने वाली, तारने वाली, संजीवनी।
Victory to you, Goddess, victory to you, crusher of Mahiṣāsura; giver of boons to the best of the gods and to the Lord, you who carry us across, who give life again.
Note
The refrain, sung after every stanza. Printings differ: some read महिषासुरमथनी or महिषासुरमर्दिनी for महिषासुरमथिनी, and some add a third जय. Īśvara, ‘the Lord’, is usually taken as Śiva; sañjīvanī is the herb that restores life, here a name for the Goddess who revives.
त्रिभुवनभुवनी पाहता तुज ऐसी नाही । चारी श्रमले परंतु न बोलवे काही ।
साही विवाद करिता पडिले प्रवाही । ते तूं भक्तालागी पावसि लवलाही ॥ २ ॥
tribhuvanabhuvanī pāhatā tuj aisī nāhī | chārī śramale parantu na bolave kāhī |
sāhī vivād karitā paḍile pravāhī | te tūṃ bhaktālāgī pāvasi lavalāhī || 2 ||
तिन्ही लोकांतील सर्व भुवनांत पाहिले तरी तुझ्यासारखी कोणी नाही. चारी [वेद] थकले, पण [तुझ्याविषयी] काहीच बोलता आले नाही; सहा [दर्शने] वाद घालता घालता प्रवाहात वाहून गेली. तीच तू भक्तासाठी तत्काळ धावून येतेस.
तीनों लोकों के सब भुवनों में देखो, तुम जैसी कोई नहीं। चारों [वेद] थक गए, पर [तुम्हारे विषय में] कुछ कह न सके; छहों [दर्शन] विवाद करते-करते प्रवाह में बह गए। वही तुम भक्त के लिए तुरन्त दौड़ी चली आती हो।
Look through every realm of the three worlds: there is none like you. The four [Vedas] laboured, yet could say nothing [of you]; the six [schools], disputing, were swept away in the current. And you, the very same, come running to your devotee at once.
Word by word (English) & note
- चारी
- the four [Vedas]
- साही
- the six [schools]
- पावसि
- you come, you reach
- लवलाही
- at once
The four are the Vedas and the six the schools of philosophy, as the āratī tradition reads them: neither scripture nor argument can describe her, yet she comes at once to whoever calls. Printings divide between भक्तालागी and भक्तांलागी, ‘for the devotee’ and ‘for devotees’.
प्रसन्नवदने प्रसन्न होसी निजदासा । क्लेशांपासुनि सोडवी तोडी भवपाशा ।
अंबे तुजवाचून कोण पुरविल आशा । नरहरि तल्लीन झाला पदपंकजलेशा ॥ ३ ॥
prasannavadane prasanna hosī nijadāsā | kleśāmpāsuni soḍavī toḍī bhavapāśā |
ambe tujavāchūn koṇ puravil āśā | narahari tallīn jhālā padapaṅkajaleśā || 3 ||
हे प्रसन्नमुखी, तू आपल्या दासावर प्रसन्न होतेस; त्याला क्लेशांपासून सोडव, संसाराचा पाश तोड. हे अंबे, तुझ्याशिवाय माझी आशा कोण पूर्ण करील? नरहरी तुझ्या चरणकमळांच्या लेशमात्रात तल्लीन झाला आहे.
हे प्रसन्न मुख वाली, तुम अपने दास पर प्रसन्न होती हो; उसे क्लेशों से छुड़ाओ, संसार का पाश तोड़ो। हे अम्बा, तुम्हारे बिना मेरी आशा कौन पूरी करेगा? नरहरि तुम्हारे चरणकमलों के अंश मात्र में तल्लीन हो गया है।
O you of the gracious face, you are gracious to your own servant: free him from his sorrows, cut the noose of worldly life. O Mother, without you who will fulfil my hopes? Narahari is lost in a mere trace of your lotus feet.
Word by word (English) & note
- निजदासा
- to your own servant
- भवपाशा
- the noose of worldly existence
- तल्लीन
- absorbed
- पदपंकजलेशा
- in a trace of the lotus feet
Narahari: the name in the closing line, where an āratī’s poet usually signs. See the note on authorship. Printings divide between सोडवी and सोडी, ‘free’ and ‘release’; the sense is the same.