शान्तिपाठ
ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः । भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिः । व्यशेम देवहितं यदायुः ।
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः । स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ | bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ |
sthirairaṅgaistuṣṭuvāṃsastanūbhiḥ | vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ |
svasti na indro vṛddhaśravāḥ | svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ |
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ | svasti no bṛhaspatirdadhātu |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
हे देवांनो, आम्ही कानांनी शुभ ऐकावे; हे पूज्यांनो, डोळ्यांनी शुभ पाहावे. स्थिर अंगांनी व देहांनी तुमची स्तुती करत, देवांनी दिलेले आयुष्य आम्ही उपभोगावे. महाकीर्तिमान इंद्र, सर्वज्ञ पूषा, अरिष्ट नष्ट करणारा तार्क्ष्य आणि बृहस्पती आमचे कल्याण करोत. ॐ शांतिः शांतिः शांतिः.
हे देवो, हम कानों से शुभ सुनें; हे पूज्यो, हम आँखों से शुभ देखें। स्थिर अंगों और शरीर से आपकी स्तुति करते हुए हम देवताओं द्वारा दी गई आयु का उपभोग करें। महान कीर्ति वाले इन्द्र, सर्वज्ञ पूषा, अनिष्ट नाशक तार्क्ष्य और बृहस्पति हमारा कल्याण करें। ॐ शान्ति, शान्ति, शान्ति।
O gods, may we hear with our ears what is auspicious; O worshipful ones, may we see with our eyes what is auspicious. Praising you with steady limbs and bodies, may we live out the span the gods have granted. May Indra of wide renown, Pūṣan who knows all, Tārkṣya who wards off harm, and Bṛhaspati grant us well-being. Oṃ — peace, peace, peace.
Note
Ṛgveda 1.89.8–9 — the peace invocation that opens the Upaniṣads of the Atharvaveda.
ॐ नमस्ते गणपतये ।
त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि । त्वमेव केवलं कर्ताऽसि ।
त्वमेव केवलं धर्ताऽसि । त्वमेव केवलं हर्ताऽसि ।
त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि । त्वं साक्षादात्माऽसि नित्यम् ॥ १ ॥
oṃ namaste gaṇapataye |
tvameva pratyakṣaṃ tattvamasi | tvameva kevalaṃ kartā'si |
tvameva kevalaṃ dhartā'si | tvameva kevalaṃ hartā'si |
tvameva sarvaṃ khalvidaṃ brahmāsi | tvaṃ sākṣādātmā'si nityam || 1 ||
ॐ, हे गणपती, तुला नमस्कार. तूच प्रत्यक्ष तत्त्व आहेस. तूच एकमेव कर्ता, धर्ता आणि हर्ता आहेस. हे सर्व काही तूच — तू ब्रह्म आहेस. तू नित्य साक्षात आत्मा आहेस.
ॐ, हे गणपति, आपको नमस्कार। आप ही प्रत्यक्ष तत्त्व हैं। आप ही एकमात्र कर्ता, धर्ता और हर्ता हैं। यह सब कुछ आप ही हैं — आप ब्रह्म हैं। आप नित्य साक्षात् आत्मा हैं।
Oṃ, salutation to you, Gaṇapati. You alone are the manifest truth. You alone are the creator, you alone the sustainer, you alone the destroyer. You alone are all this — you are Brahman. You are, eternally, the Self made visible.
ऋतं वच्मि । सत्यं वच्मि ॥ २ ॥
ṛtaṃ vachmi | satyaṃ vachmi || 2 ||
मी ऋत बोलतो. मी सत्य बोलतो.
मैं ऋत कहता हूँ। मैं सत्य कहता हूँ।
I speak what is right. I speak what is true.
अव त्वं माम् । अव वक्तारम् । अव श्रोतारम् ।
अव दातारम् । अव धातारम् । अवानूचानमव शिष्यम् ।
अव पश्चात्तात् । अव पुरस्तात् । अवोत्तरात्तात् । अव दक्षिणात्तात् ।
अव चोर्ध्वात्तात् । अवाधरात्तात् । सर्वतो मां पाहि पाहि समन्तात् ॥ ३ ॥
ava tvaṃ mām | ava vaktāram | ava śrotāram |
ava dātāram | ava dhātāram | avānūchānamava śiṣyam |
ava paśchāttāt | ava purastāt | avottarāttāt | ava dakṣiṇāttāt |
ava chordhvāttāt | avādharāttāt | sarvato māṃ pāhi pāhi samantāt || 3 ||
माझे रक्षण कर. बोलणाऱ्याचे, ऐकणाऱ्याचे रक्षण कर. देणाऱ्याचे, धारण करणाऱ्याचे रक्षण कर. वेद शिकवणाऱ्या गुरूचे आणि शिष्याचे रक्षण कर. मागून, पुढून, उत्तरेकडून, दक्षिणेकडून, वरून आणि खालून रक्षण कर. सर्व बाजूंनी माझे रक्षण कर.
मेरी रक्षा कीजिए। वक्ता की, श्रोता की रक्षा कीजिए। दाता की, धारण करने वाले की रक्षा कीजिए। वेद पढ़ाने वाले गुरु की और शिष्य की रक्षा कीजिए। पीछे से, आगे से, उत्तर से, दक्षिण से, ऊपर से और नीचे से रक्षा कीजिए। सब ओर से मेरी रक्षा कीजिए।
Protect me. Protect the one who speaks and the one who listens. Protect the one who gives and the one who holds. Protect the teacher who recites, protect the student. Protect me from behind and before, from the north and the south, from above and below. Guard me, guard me, on every side.
त्वं वाङ्मयस्त्वं चिन्मयः । त्वमानन्दमयस्त्वं ब्रह्ममयः ।
त्वं सच्चिदानन्दाद्वितीयोऽसि । त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि ।
त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि ॥ ४ ॥
tvaṃ vāṅmayastvaṃ chinmayaḥ | tvamānandamayastvaṃ brahmamayaḥ |
tvaṃ sachchidānandādvitīyo'si | tvaṃ pratyakṣaṃ brahmāsi |
tvaṃ jñānamayo vijñānamayo'si || 4 ||
तू वाङ्मय आहेस, चिन्मय आहेस; आनंदमय आहेस, ब्रह्ममय आहेस. तू अद्वितीय सच्चिदानंद आहेस. तू प्रत्यक्ष ब्रह्म आहेस. तू ज्ञानमय आणि विज्ञानमय आहेस.
आप वाङ्मय हैं, चिन्मय हैं; आनन्दमय हैं, ब्रह्ममय हैं। आप अद्वितीय सच्चिदानन्द हैं। आप प्रत्यक्ष ब्रह्म हैं। आप ज्ञानमय और विज्ञानमय हैं।
You are made of speech, made of consciousness; made of bliss, made of Brahman. You are being–consciousness–bliss, without a second. You are Brahman made manifest. You are made of knowledge and of wisdom.
सर्वं जगदिदं त्वत्तो जायते । सर्वं जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति ।
सर्वं जगदिदं त्वयि लयमेष्यति । सर्वं जगदिदं त्वयि प्रत्येति ।
त्वं भूमिरापोऽनलोऽनिलो नभः । त्वं चत्वारि वाक्पदानि ॥ ५ ॥
sarvaṃ jagadidaṃ tvatto jāyate | sarvaṃ jagadidaṃ tvattastiṣṭhati |
sarvaṃ jagadidaṃ tvayi layameṣyati | sarvaṃ jagadidaṃ tvayi pratyeti |
tvaṃ bhūmirāpo'nalo'nilo nabhaḥ | tvaṃ chatvāri vākpadāni || 5 ||
हे सारे जग तुझ्यातून जन्मते, तुझ्या आधारे टिकते, तुझ्यातच लय पावेल आणि तुझ्याकडेच परतते. तू पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि आकाश आहेस. तू वाणीची चारही पदे आहेस.
यह सारा जगत आपसे उत्पन्न होता है, आपसे स्थित है, आपमें लीन होगा, और आपमें ही लौटता है। आप पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु और आकाश हैं। आप वाणी के चारों स्तर हैं।
This whole world is born from you, stands through you, will dissolve into you, returns to you. You are earth, water, fire, air and space. You are the four levels of speech.
Note
The four levels of speech: parā (transcendent), paśyantī (envisioned), madhyamā (formed in the mind) and vaikharī (spoken aloud).
त्वं गुणत्रयातीतः । त्वमवस्थात्रयातीतः ।
त्वं देहत्रयातीतः । त्वं कालत्रयातीतः ।
त्वं मूलाधारस्थितोऽसि नित्यम् । त्वं शक्तित्रयात्मकः ।
त्वां योगिनो ध्यायन्ति नित्यम् ।
त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वमिन्द्रस्त्वमग्निस्त्वं वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चन्द्रमास्त्वं ब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् ॥ ६ ॥
tvaṃ guṇatrayātītaḥ | tvamavasthātrayātītaḥ |
tvaṃ dehatrayātītaḥ | tvaṃ kālatrayātītaḥ |
tvaṃ mūlādhārasthito'si nityam | tvaṃ śaktitrayātmakaḥ |
tvāṃ yogino dhyāyanti nityam |
tvaṃ brahmā tvaṃ viṣṇustvaṃ rudrastvamindrastvamagnistvaṃ vāyustvaṃ sūryastvaṃ chandramāstvaṃ brahma bhūrbhuvaḥ svarom || 6 ||
तू तिन्ही गुणांच्या पलीकडे आहेस, तिन्ही अवस्थांच्या पलीकडे, तिन्ही देहांच्या पलीकडे, तिन्ही काळांच्या पलीकडे. तू नित्य मूलाधारात स्थित आहेस. तू त्रिविध शक्तिस्वरूप आहेस. योगी सदैव तुझे ध्यान करतात. तू ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, इंद्र, अग्नी, वायू, सूर्य आणि चंद्र आहेस; तू ब्रह्म आहेस — भूः, भुवः, स्वः आणि ॐ.
आप तीनों गुणों से परे हैं, तीनों अवस्थाओं से परे, तीनों देहों से परे, तीनों कालों से परे। आप नित्य मूलाधार में स्थित हैं। आप त्रिविध शक्ति-स्वरूप हैं। योगी सदा आपका ध्यान करते हैं। आप ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, इन्द्र, अग्नि, वायु, सूर्य और चन्द्रमा हैं; आप ब्रह्म हैं — भूः, भुवः, स्वः और ॐ।
You are beyond the three qualities, beyond the three states of consciousness, beyond the three bodies, beyond the three times. You abide eternally at the root centre, the mūlādhāra. You are the threefold power. Yogis meditate on you always. You are Brahmā, Viṣṇu and Rudra; Indra, Agni and Vāyu; the sun and the moon; you are Brahman — earth, atmosphere, heaven, and Oṃ.
Note
Three qualities: sattva, rajas, tamas. Three states: waking, dream, deep sleep. Three bodies: gross, subtle, causal. Three powers: will, knowledge, action.
गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनन्तरम् । अनुस्वारः परतरः ।
अर्धेन्दुलसितम् । तारेण ऋद्धम् । एतत्तव मनुस्वरूपम् ।
गकारः पूर्वरूपम् । अकारो मध्यमरूपम् । अनुस्वारश्चान्त्यरूपम् ।
बिन्दुरुत्तररूपम् । नादः सन्धानम् । संहिता सन्धिः ।
सैषा गणेशविद्या । गणक ऋषिः । निचृद्गायत्री छन्दः । गणपतिर्देवता ।
ॐ गं गणपतये नमः ॥ ७ ॥
gaṇādiṃ pūrvamuchchārya varṇādiṃ tadanantaram | anusvāraḥ parataraḥ |
ardhendulasitam | tāreṇa ṛddham | etattava manusvarūpam |
gakāraḥ pūrvarūpam | akāro madhyamarūpam | anusvāraśchāntyarūpam |
binduruttararūpam | nādaḥ sandhānam | saṃhitā sandhiḥ |
saiṣā gaṇeśavidyā | gaṇaka ṛṣiḥ | nichṛdgāyatrī chhandaḥ | gaṇapatirdevatā |
oṃ gaṃ gaṇapataye namaḥ || 7 ||
प्रथम ‘गण’ शब्दाचे आद्याक्षर, नंतर वर्णमालेचे आद्याक्षर, त्यानंतर अनुस्वार, अर्धचंद्राने शोभित, ॐकाराने युक्त — हे तुझ्या मंत्राचे स्वरूप. ‘ग’ पूर्वरूप, ‘अ’ मध्यरूप, अनुस्वार अंत्यरूप, बिंदू उत्तररूप; नाद त्यांना जोडतो आणि संहिता ही त्यांची संधी. हीच गणेशविद्या. हिचे ऋषी गणक, छंद निचृद् गायत्री आणि देवता गणपती. ॐ गं गणपतये नमः.
पहले ‘गण’ का आदि अक्षर, फिर वर्णमाला का आदि अक्षर, उसके बाद अनुस्वार, अर्धचन्द्र से शोभित, ॐ से युक्त — यह आपके मन्त्र का स्वरूप है। ‘ग’ पूर्वरूप है, ‘अ’ मध्यरूप, अनुस्वार अन्त्यरूप, बिन्दु उत्तररूप; नाद उनका संधान है और संहिता उनकी संधि। यही गणेश-विद्या है। इसके ऋषि गणक, छन्द निचृद् गायत्री और देवता गणपति हैं। ॐ गं गणपतये नमः।
First utter the first sound of ‘gaṇa’, then the first letter of the alphabet, then the nasal, shining with the half-moon, joined to Oṃ — this is the form of your mantra. ‘G’ is its first form, ‘a’ its middle form, the nasal its final form, the bindu its higher form; the resonance joins them, and their union is the whole. This is the knowledge of Gaṇeśa. Its seer is Gaṇaka, its metre nichṛd-gāyatrī, its deity Gaṇapati. Oṃ gaṃ — salutation to Gaṇapati.
Note
A spoken diagram of the seed-mantra ‘gaṃ’: g + a + ṃ, crowned with the half-moon and dot, preceded by Oṃ.
एकदन्ताय विद्महे । वक्रतुण्डाय धीमहि ।
तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥ ८ ॥
ekadantāya vidmahe | vakratuṇḍāya dhīmahi |
tanno dantī prachodayāt || 8 ||
आम्ही एकदंताला जाणतो, वक्रतुंडाचे ध्यान करतो. तो दंती आम्हांला प्रेरणा देवो.
हम एकदन्त को जानते हैं, वक्रतुण्ड का ध्यान करते हैं। वह दन्ती हमें प्रेरित करे।
We know the one-tusked; we meditate on him of the curved trunk. May that tusked one awaken us.
Note
The Gaṇeśa-gāyatrī, modelled on the form of the Ṛgvedic Gāyatrī.
एकदन्तं चतुर्हस्तं पाशमङ्कुशधारिणम् ।
रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम् ।
रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम् ।
रक्तगन्धानुलिप्ताङ्गं रक्तपुष्पैः सुपूजितम् ।
भक्तानुकम्पिनं देवं जगत्कारणमच्युतम् ।
आविर्भूतं च सृष्ट्यादौ प्रकृतेः पुरुषात्परम् ।
एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः ॥ ९ ॥
ekadantaṃ chaturhastaṃ pāśamaṅkuśadhāriṇam |
radaṃ cha varadaṃ hastairbibhrāṇaṃ mūṣakadhvajam |
raktaṃ lambodaraṃ śūrpakarṇakaṃ raktavāsasam |
raktagandhānuliptāṅgaṃ raktapuṣpaiḥ supūjitam |
bhaktānukampinaṃ devaṃ jagatkāraṇamachyutam |
āvirbhūtaṃ cha sṛṣṭyādau prakṛteḥ puruṣātparam |
evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ || 9 ||
एक दात, चार हात; पाश आणि अंकुश धारण केलेले, हातांत दंत आणि वरदमुद्रा, ध्वजावर मूषक; रक्तवर्ण, लंबोदर, सुपासारखे कान, लाल वस्त्र, लाल चंदनाने माखलेले अंग, लाल फुलांनी पूजित — भक्तांवर करुणा करणारा, जगाचे कारण, अच्युत, सृष्टीच्या आरंभी प्रकटलेला, प्रकृती आणि पुरुष यांच्या पलीकडचा. जो नित्य असे ध्यान करतो, तो योग्यांमध्ये श्रेष्ठ होय.
एक दाँत, चार हाथ; पाश और अंकुश धारण किए, हाथों में दन्त और वरमुद्रा, ध्वज पर मूषक; रक्तवर्ण, लम्बोदर, सूप जैसे कान, लाल वस्त्र, लाल चन्दन से लेपित अंग, लाल पुष्पों से पूजित — भक्तों पर करुणा करने वाले, जगत के कारण, अच्युत, सृष्टि के आरम्भ में प्रकट, प्रकृति और पुरुष से परे। जो नित्य इस प्रकार ध्यान करता है, वह योगियों में श्रेष्ठ है।
One tusk, four hands, holding the noose and the goad, bearing the tusk and the gesture of blessing, the mouse on his banner; red, pot-bellied, with ears like winnowing fans, dressed in red, anointed with red sandal paste, worshipped with red flowers — compassionate to devotees, the cause of the world, the imperishable, who appeared at the dawn of creation, beyond Prakṛti and Puruṣa. One who meditates on him thus every day is the best of yogis.
नमो व्रातपतये । नमो गणपतये । नमः प्रमथपतये ।
नमस्तेऽस्तु लम्बोदरायैकदन्ताय विघ्ननाशिने शिवसुताय वरदमूर्तये नमः ॥ १० ॥
namo vrātapataye | namo gaṇapataye | namaḥ pramathapataye |
namaste'stu lambodarāyaikadantāya vighnanāśine śivasutāya varadamūrtaye namaḥ || 10 ||
व्रातपतीला नमस्कार. गणपतीला नमस्कार. प्रमथपतीला नमस्कार. लंबोदर, एकदंत, विघ्ननाशक, शिवपुत्र, वरदमूर्ती — तुला नमस्कार.
व्रातपति को नमस्कार। गणपति को नमस्कार। प्रमथपति को नमस्कार। लम्बोदर, एकदन्त, विघ्ननाशक, शिवपुत्र, वरदमूर्ति — आपको नमस्कार।
Salutation to the lord of the hosts. Salutation to Gaṇapati. Salutation to the lord of Śiva’s attendants. Salutation to you — pot-bellied, one-tusked, destroyer of obstacles, son of Śiva, the very form of grace.
एतदथर्वशीर्षं योऽधीते स ब्रह्मभूयाय कल्पते ।
स सर्वविघ्नैर्न बाध्यते । स सर्वतः सुखमेधते । स पञ्चमहापापात्प्रमुच्यते ।
सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति ।
सायं प्रातः प्रयुञ्जानोऽपापो भवति । सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति ।
धर्मार्थकाममोक्षं च विन्दति ।
इदमथर्वशीर्षमशिष्याय न देयम् । यो यदि मोहाद्दास्यति स पापीयान्भवति ।
सहस्रावर्तनाद्यं यं काममधीते तं तमनेन साधयेत् ॥ ११ ॥
etadatharvaśīrṣaṃ yo'dhīte sa brahmabhūyāya kalpate |
sa sarvavighnairna bādhyate | sa sarvataḥ sukhamedhate | sa pañchamahāpāpātpramuchyate |
sāyamadhīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati | prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati |
sāyaṃ prātaḥ prayuñjāno'pāpo bhavati | sarvatrādhīyāno'pavighno bhavati |
dharmārthakāmamokṣaṃ cha vindati |
idamatharvaśīrṣamaśiṣyāya na deyam | yo yadi mohāddāsyati sa pāpīyānbhavati |
sahasrāvartanādyaṃ yaṃ kāmamadhīte taṃ tamanena sādhayet || 11 ||
जो हे अथर्वशीर्ष अध्ययन करतो तो ब्रह्मभावास योग्य होतो. त्याला कोणतेही विघ्न बाधत नाही; तो सर्वत्र सुखी होतो आणि पाच महापातकांतून मुक्त होतो. सायंकाळी पठणाने दिवसाची पापे, प्रातःकाळी पठणाने रात्रीची पापे नष्ट होतात; दोन्ही वेळी पठण करणारा निष्पाप होतो. सर्वत्र पठण करणारा विघ्नरहित होतो आणि धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष प्राप्त करतो. हे अथर्वशीर्ष अशिष्याला देऊ नये; मोहाने जो देतो तो दोषी ठरतो. सहस्र आवर्तनांनी ज्या इच्छेने हे पठण केले जाते, ती सिद्धीस जाते.
जो इस अथर्वशीर्ष का अध्ययन करता है, वह ब्रह्मभाव के योग्य होता है। उसे कोई विघ्न बाधा नहीं देता; वह सब ओर से सुख पाता है और पाँच महापापों से मुक्त होता है। सायंकाल पढ़ने से दिन के पाप, प्रातःकाल पढ़ने से रात के पाप नष्ट होते हैं; दोनों समय पढ़ने वाला निष्पाप हो जाता है। सर्वत्र पढ़ने वाला विघ्नरहित होता है और धर्म, अर्थ, काम तथा मोक्ष प्राप्त करता है। यह अथर्वशीर्ष अशिष्य को नहीं देना चाहिए; जो मोहवश देता है वह दोष का भागी होता है। सहस्र आवृत्तियों से जिस कामना से इसका पाठ किया जाए, वह सिद्ध होती है।
Whoever studies this Atharvaśīrṣa becomes fit to be one with Brahman. No obstacle hinders such a person; they prosper on every side and are freed from the five great sins. Recited at dusk, it removes the faults of the day; at dawn, the faults of the night; at both, one becomes free of fault. Recited everywhere, it removes every obstacle, and one gains dharma, wealth, fulfilment and liberation. It is not to be given to one who is not a disciple; whoever gives it out of delusion incurs fault. Through a thousand recitations, one may accomplish whatever one studies it for.
अनेन गणपतिमभिषिञ्चति स वाग्मी भवति ।
चतुर्थ्यामनश्नञ्जपति स विद्यावान्भवति ।
इत्यथर्वणवाक्यम् । ब्रह्माद्यावरणं विद्यात् । न बिभेति कदाचनेति ॥ १२ ॥
anena gaṇapatimabhiṣiñchati sa vāgmī bhavati |
chaturthyāmanaśnañjapati sa vidyāvānbhavati |
ityatharvaṇavākyam | brahmādyāvaraṇaṃ vidyāt | na bibheti kadāchaneti || 12 ||
जो याच्या पठणाने गणपतीला अभिषेक करतो तो वाग्मी होतो. चतुर्थीला उपवास करून जो याचा जप करतो तो विद्यावान होतो. असे अथर्वण ऋषीचे वचन आहे. ब्रह्मादिकांचे आवरण जाणणारा कधीही भीत नाही.
जो इससे गणपति का अभिषेक करता है, वह वाग्मी होता है। जो चतुर्थी को उपवास रखकर इसका जप करता है, वह विद्यावान होता है। यह अथर्वण ऋषि का वचन है। जो ब्रह्मा आदि के आवरण को जानता है, वह कभी भयभीत नहीं होता।
One who bathes Gaṇapati’s image with this recitation becomes eloquent. One who recites it fasting on the fourth lunar day gains learning. So says the Atharvan. One who knows the coverings of Brahmā and the other gods is never afraid.
Note
Āvaraṇa — the ‘coverings’ or veils, understood as the gods who surround Gaṇeśa in worship. Some editions read ācharaṇa, ‘conduct’.
यो दूर्वाङ्कुरैर्यजति स वैश्रवणोपमो भवति ।
यो लाजैर्यजति स यशोवान्भवति । स मेधावान्भवति ।
यो मोदकसहस्रेण यजति स वाञ्छितफलमवाप्नोति ।
यः साज्यसमिद्भिर्यजति स सर्वं लभते स सर्वं लभते ॥ १३ ॥
yo dūrvāṅkurairyajati sa vaiśravaṇopamo bhavati |
yo lājairyajati sa yaśovānbhavati | sa medhāvānbhavati |
yo modakasahasreṇa yajati sa vāñchhitaphalamavāpnoti |
yaḥ sājyasamidbhiryajati sa sarvaṃ labhate sa sarvaṃ labhate || 13 ||
जो दूर्वांकुरांनी यजन करतो तो कुबेरासमान होतो. जो लाह्यांनी यजन करतो तो यशस्वी आणि बुद्धिमान होतो. जो सहस्र मोदकांनी यजन करतो त्याला इच्छित फळ मिळते. जो तूपयुक्त समिधांनी यजन करतो त्याला सर्व काही मिळते, सर्व काही मिळते.
जो दूर्वा के अंकुरों से यजन करता है, वह कुबेर के समान होता है। जो लाजा से यजन करता है, वह यशस्वी और मेधावी होता है। जो सहस्र मोदकों से यजन करता है, वह मनचाहा फल पाता है। जो घृतयुक्त समिधाओं से यजन करता है, वह सब कुछ पाता है, सब कुछ पाता है।
One who worships with shoots of dūrvā grass becomes like Kubera. One who worships with puffed rice gains renown and intelligence. One who worships with a thousand modakas obtains the fruit desired. One who worships with kindling sticks and ghee gains everything — gains everything.
अष्टौ ब्राह्मणान्सम्यग्ग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति ।
सूर्यग्रहे महानद्यां प्रतिमासन्निधौ वा जप्त्वा सिद्धमन्त्रो भवति ।
महाविघ्नात्प्रमुच्यते । महादोषात्प्रमुच्यते । महापापात्प्रमुच्यते ।
स सर्वविद्भवति स सर्वविद्भवति । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ १४ ॥
aṣṭau brāhmaṇānsamyaggrāhayitvā sūryavarchasvī bhavati |
sūryagrahe mahānadyāṃ pratimāsannidhau vā japtvā siddhamantro bhavati |
mahāvighnātpramuchyate | mahādoṣātpramuchyate | mahāpāpātpramuchyate |
sa sarvavidbhavati sa sarvavidbhavati | ya evaṃ veda | ityupaniṣat || 14 ||
जो आठ ब्राह्मणांना हे यथायोग्य शिकवतो तो सूर्यासारखा तेजस्वी होतो. सूर्यग्रहणात, महानदीच्या तीरी किंवा मूर्तीच्या सान्निध्यात जप केल्याने मंत्र सिद्ध होतो. तो महाविघ्नांतून, महादोषांतून, महापापांतून मुक्त होतो. जो हे असे जाणतो तो सर्वज्ञ होतो, सर्वज्ञ होतो. अशी ही उपनिषद्.
जो आठ ब्राह्मणों को इसे भली-भाँति सिखाता है, वह सूर्य के समान तेजस्वी होता है। सूर्यग्रहण में, महानदी के तट पर या प्रतिमा के समीप जप करने से मन्त्र सिद्ध होता है। वह महाविघ्नों, महादोषों और महापापों से मुक्त होता है। जो इसे इस प्रकार जानता है, वह सर्वज्ञ होता है, सर्वज्ञ होता है। यही उपनिषद् है।
One who teaches this rightly to eight brāhmaṇas becomes radiant as the sun. One who recites it during a solar eclipse, on the bank of a great river, or before an image, gains mastery of the mantra, and is freed from great obstacles, great faults and great sins. Whoever knows this becomes all-knowing — all-knowing. Thus the Upaniṣad.