हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् ।
चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥ १ ॥
hiraṇyavarṇāṃ hariṇīṃ suvarṇarajatasrajām |
chandrāṃ hiraṇmayīṃ lakṣmīṃ jātavedo ma āvaha || 1 ||
हे जातवेदा (अग्ने), सुवर्णासारख्या कांतीची, हरिणीरूप, सोन्याच्या व रुप्याच्या माळा धारण करणारी, चंद्रासारखी आल्हाददायक, सुवर्णमय लक्ष्मी माझ्याकडे घेऊन ये.
हे जातवेदा (अग्नि), स्वर्ण-वर्ण वाली, हरिणी-रूपा, सोने और चाँदी की मालाएँ धारण करने वाली, चन्द्रमा के समान आह्लादक, स्वर्णमयी लक्ष्मी को मेरे पास ले आओ।
O Jātavedas, bring to me Lakṣmī, golden of hue, the doe, wearing garlands of gold and silver, lovely as the moon, made of gold.
Word by word (English) & note
- जातवेदः
- O Jātavedas: Agni, the fire, ‘knower of all that is born’
- हरिणीं
- the doe
- स्रजाम्
- wearing garlands
- आवह
- bring here
Agni, the sacrificial fire, is asked to bring Lakṣmī, as fire carries offerings to the gods. हरिणी, ‘doe’, is also explained as ‘golden-green’.
तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् ।
यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम् ॥ २ ॥
tāṃ ma āvaha jātavedo lakṣmīmanapagāminīm |
yasyāṃ hiraṇyaṃ vindeyaṃ gāmaśvaṃ puruṣānaham || 2 ||
हे जातवेदा, कधीही दूर न जाणाऱ्या त्या लक्ष्मीला माझ्याकडे घेऊन ये, जिच्यामुळे मला सोने, गाई, घोडे आणि माणसे (आप्तजन, सेवक) मिळतील.
हे जातवेदा, कभी दूर न जाने वाली उस लक्ष्मी को मेरे पास ले आओ, जिसके द्वारा मैं सोना, गायें, घोड़े और जन (स्वजन, सेवक) प्राप्त करूँ।
O Jātavedas, bring to me that Lakṣmī who never goes away, through whom I may find gold, cattle, horses and people.
Word by word (English)
- अनपगामिनीम्
- who does not go away
- विन्देयं
- may I find
- पुरुषान्
- people: kin and servants
अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रबोधिनीम् ।
श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवी जुषताम् ॥ ३ ॥
aśvapūrvāṃ rathamadhyāṃ hastinādaprabodhinīm |
śriyaṃ devīmupahvaye śrīrmā devī juṣatām || 3 ||
जिच्या पुढे घोडे आहेत, जी रथाच्या मध्यभागी आहे, हत्तींच्या चीत्काराने जिचे आगमन कळते, त्या श्रीदेवीला मी आवाहन करतो. ती श्रीदेवी माझ्यावर प्रसन्न होवो.
जिसके आगे घोड़े हैं, जो रथ के मध्य में विराजमान है, हाथियों के नाद से जिसका आगमन जाना जाता है, उस श्रीदेवी का मैं आह्वान करता हूँ। वह श्रीदेवी मुझ पर प्रसन्न हों।
Her with horses going before and the chariot in the middle, heralded by the trumpeting of elephants: Śrī the goddess I invoke. May the goddess Śrī favour me.
Word by word (English) & note
- अश्वपूर्वां
- with horses before her
- हस्तिनादप्रबोधिनीम्
- heralded by the trumpeting of elephants
- उपह्वये
- I invoke
- जुषताम्
- may she favour
Scheftelowitz’s manuscript reads -pramodinīm, ‘who delights in’ the trumpeting of elephants. Southern printings read श्रीर्मा देवीर्जुषताम्.
कां सोस्मितां हिरण्यप्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम् ।
पद्मे स्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥ ४ ॥
kāṃ sosmitāṃ hiraṇyaprākārāmārdrāṃ jvalantīṃ tṛptāṃ tarpayantīm |
padme sthitāṃ padmavarṇāṃ tāmihopahvaye śriyam || 4 ||
जी आनंदरूप आहे, मंद स्मित करणारी, सुवर्णाच्या प्राकाराने वेढलेली, करुणेने आर्द्र, तेजाने झळाळणारी, स्वतः तृप्त व इतरांना तृप्त करणारी, कमळावर बसलेली, कमळाच्या वर्णाची, त्या श्रीला मी येथे आवाहन करतो.
जो आनन्दस्वरूपा है, मन्द मुस्कान वाली, स्वर्ण के प्राकार से घिरी, करुणा से आर्द्र, तेज से दीप्त, स्वयं तृप्त और दूसरों को तृप्त करने वाली, कमल पर स्थित, कमल के वर्ण वाली, उस श्री का मैं यहाँ आह्वान करता हूँ।
Her who is bliss, gently smiling, walled in gold, tender with compassion, glowing, content and giving content, seated on the lotus, lotus-coloured: that Śrī I invoke here.
Word by word (English) & note
- हिरण्यप्राकाराम्
- walled in gold
- आर्द्रां
- moist: tender with compassion
- तर्पयन्तीम्
- who satisfies others
- पद्मवर्णां
- lotus-coloured
कां सोस्मितां is obscure. The translation follows the usual explanation: kām, ‘her who is bliss’, and sosmitām, ‘gently smiling’. The Kashmir manuscript edited by Scheftelowitz reads kāṃsy asmi tām.
चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् ।
तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे ॥ ५ ॥
chandrāṃ prabhāsāṃ yaśasā jvalantīṃ śriyaṃ loke devajuṣṭāmudārām |
tāṃ padminīmīṃ śaraṇamahaṃ prapadye'lakṣmīrme naśyatāṃ tvāṃ vṛṇe || 5 ||
चंद्रासारखी, प्रभायुक्त, कीर्तीने झळाळणारी, जगात देवांनी सेविलेली, उदार अशा त्या कमळधारिणी श्रीला मी शरण जातो. माझी अलक्ष्मी (दारिद्र्य) नष्ट होवो; मी तुलाच निवडतो.
चन्द्रमा के समान, प्रभा से युक्त, यश से दीप्त, संसार में देवों द्वारा सेवित, उदार उस कमलधारिणी श्री की मैं शरण लेता हूँ। मेरी अलक्ष्मी (दरिद्रता) नष्ट हो; मैं तुम्हें ही चुनता हूँ।
Lovely as the moon, shining, ablaze with glory, Śrī, cherished by the gods in this world, generous: in her, the lotus-bearer, I take refuge. May my misfortune perish. I choose you.
Word by word (English) & note
- देवजुष्टाम्
- cherished by the gods
- प्रपद्ये
- I take refuge
- अलक्ष्मीः
- misfortune: Lakṣmī’s opposite, personified
- वृणे
- I choose
ईं is read either as a particle or as Lakṣmī’s seed-syllable. Scheftelowitz’s manuscript reads padmanemim, ‘whose wheel-rim is the lotus’.
आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः ।
तस्य फलानि तपसा नुदन्तु मायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः ॥ ६ ॥
ādityavarṇe tapaso'dhijāto vanaspatistava vṛkṣo'tha bilvaḥ |
tasya phalāni tapasā nudantu māyāntarāyāścha bāhyā alakṣmīḥ || 6 ||
हे सूर्यासारख्या तेजस्विनी, तुझ्या तपातून वनस्पतींचा राजा, तुझा वृक्ष बिल्व जन्मला. त्याची फळे त्या तपाच्या बळाने माझ्या आतील मायेतून आलेली आणि बाहेरची अलक्ष्मी दूर करोत.
हे सूर्य के समान तेजस्विनी, तुम्हारे तप से वनस्पतियों का राजा, तुम्हारा वृक्ष बिल्व उत्पन्न हुआ। उसके फल उस तप के बल से मेरे भीतर की माया-जनित और बाहर की अलक्ष्मी को दूर करें।
O you who are coloured like the sun, from your austerity was born the lord of the forest, your tree, the bilva. By that austerity may its fruits drive away the misfortunes within, born of illusion, and those without.
Word by word (English)
- वनस्पतिः
- lord of the forest, a great tree
- बिल्वः
- the bilva or bael tree
- नुदन्तु
- may they drive away
- बाह्याः
- outer
उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह ।
प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेऽस्मिन् कीर्तिमृद्धिं ददातु मे ॥ ७ ॥
upaitu māṃ devasakhaḥ kīrtiścha maṇinā saha |
prādurbhūto'smi rāṣṭre'smin kīrtimṛddhiṃ dadātu me || 7 ||
देवांचा सखा (कुबेर) आणि कीर्ती रत्नासह माझ्याकडे येवोत. मी या राष्ट्रात जन्मलो आहे; तो मला कीर्ती आणि समृद्धी देवो.
देवताओं के सखा (कुबेर) और कीर्ति, मणि के साथ मेरे पास आएँ। मैं इस राष्ट्र में जन्मा हूँ; वह मुझे कीर्ति और समृद्धि दे।
May the friend of the gods come to me, and Fame, with the jewel. I am born in this land: may he grant me fame and prosperity.
Word by word (English) & note
- देवसखः
- friend of the gods: Kubera, lord of wealth
- कीर्तिः
- fame
- मणिना
- with the jewel
- ऋद्धिम्
- prosperity
The friend of the gods is usually taken to be Kubera, and the jewel his treasure. Some printings read प्रादुर्भूतः सुराष्ट्रेऽस्मिन्.
क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम् ।
अभूतिमसमृद्धिं च सर्वां निर्णुद मे गृहात् ॥ ८ ॥
kṣutpipāsāmalāṃ jyeṣṭhāmalakṣmīṃ nāśayāmyaham |
abhūtimasamṛddhiṃ cha sarvāṃ nirṇuda me gṛhāt || 8 ||
भूक, तहान आणि मलिनता यांनी युक्त अशा ज्येष्ठा अलक्ष्मीचा मी नाश करतो. (हे देवी,) दारिद्र्य आणि अभाव हे सर्व माझ्या घरातून घालवून दे.
भूख, प्यास और मलिनता से युक्त ज्येष्ठा अलक्ष्मी का मैं नाश करता हूँ। (हे देवी,) दरिद्रता और अभाव, यह सब मेरे घर से दूर कर दो।
I destroy Alakṣmī, the elder sister, foul with hunger and thirst. Drive out of my house all poverty and want.
Word by word (English) & note
- क्षुत्पिपासा
- hunger and thirst
- ज्येष्ठाम्
- the elder: Jyeṣṭhā, Alakṣmī, Lakṣmī’s elder sister
- अभूतिम्
- want of well-being
- निर्णुद
- drive out
Some printings read सर्वान् for सर्वां; the words are said alike.
गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् ।
ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥ ९ ॥
gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm |
īśvarīṃ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam || 9 ||
सुगंधाने जिचे अस्तित्व कळते, जिला कोणी पराभूत करू शकत नाही, जी नित्य पुष्ट (समृद्ध) आहे, गोधनाने संपन्न आहे, सर्व प्राण्यांची स्वामिनी आहे, त्या श्रीला मी येथे आवाहन करतो.
सुगन्ध से जिसकी उपस्थिति जानी जाती है, जो अजेय है, नित्य पुष्ट (समृद्ध) है, गोधन से सम्पन्न है, सब प्राणियों की स्वामिनी है, उस श्री का मैं यहाँ आह्वान करता हूँ।
Her who is known by her fragrance, invincible, ever full of plenty, rich in herds, sovereign of all beings: that Śrī I invoke here.
Word by word (English) & note
- गन्धद्वारां
- known by fragrance
- दुराधर्षां
- invincible
- करीषिणीम्
- rich in cattle-dung: rich in herds
- ईश्वरीं
- sovereign
Southern recitation reads ईश्वरीग्ं, writing the nasal as it is chanted there.
मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि ।
पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः ॥ १० ॥
manasaḥ kāmamākūtiṃ vāchaḥ satyamaśīmahi |
paśūnāṃ rūpamannasya mayi śrīḥ śrayatāṃ yaśaḥ || 10 ||
मनातील इच्छा आणि संकल्प, तसेच वाणीतील सत्य आम्हाला प्राप्त होवो. पशुधनाचे आणि अन्नाचे सौंदर्य, श्री आणि यश माझ्या ठायी राहोत.
मन की कामनाएँ और संकल्प, तथा वाणी का सत्य हमें प्राप्त हो। पशुओं और अन्न की शोभा, श्री और यश मुझमें निवास करें।
May we attain the wishes and intentions of the mind and the truth of speech. May the beauty of cattle and of food, may Śrī and glory rest in me.
Word by word (English)
- आकूतिम्
- intention
- अशीमहि
- may we attain
- श्रयताम्
- may it rest
कर्दमेन प्रजाभूता मयि सम्भव कर्दम ।
श्रियं वासय मे कुले मातरं पद्ममालिनीम् ॥ ११ ॥
kardamena prajābhūtā mayi sambhava kardama |
śriyaṃ vāsaya me kule mātaraṃ padmamālinīm || 11 ||
कर्दमामुळे श्री संततीयुक्त झाली. हे कर्दमा, तू माझ्या ठायी प्रकट हो; कमळांची माळ धारण करणाऱ्या माता श्रीला माझ्या कुळात वास करायला लाव.
कर्दम के द्वारा श्री सन्तानवती हुई। हे कर्दम, तुम मुझमें प्रकट हो; कमलों की माला धारण करने वाली माता श्री को मेरे कुल में बसाओ।
Through Kardama, Śrī has offspring. O Kardama, be born in me; make Śrī, the mother garlanded with lotuses, dwell in my family.
Word by word (English)
- कर्दम
- Kardama, Śrī’s son; the word also means ‘mud’, in which the lotus grows
- सम्भव
- be born
- पद्ममालिनीम्
- garlanded with lotuses
आपः सृजन्तु स्निग्धानि चिक्लीत वस मे गृहे ।
नि च देवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले ॥ १२ ॥
āpaḥ sṛjantu snigdhāni chiklīta vasa me gṛhe |
ni cha devīṃ mātaraṃ śriyaṃ vāsaya me kule || 12 ||
जल स्निग्ध (समृद्धीकारक) पदार्थ निर्माण करो. हे चिक्लीता, तू माझ्या घरी राहा आणि देवी माता श्रीला माझ्या कुळात निवास करायला लाव.
जल स्निग्ध (समृद्धिकारक) पदार्थ उत्पन्न करे। हे चिक्लीत, तुम मेरे घर में निवास करो और देवी माता श्री को मेरे कुल में बसाओ।
May the waters bring forth what is rich and smooth. O Chiklīta, dwell in my house, and make the goddess, mother Śrī, dwell in my family.
Word by word (English)
- स्निग्धानि
- rich, smooth things
- चिक्लीत
- Chiklīta, Śrī’s son; the word also means ‘moist’
- नि … वासय
- make [her] dwell
आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम् ।
चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥ १३ ॥
ārdrāṃ puṣkariṇīṃ puṣṭiṃ piṅgalāṃ padmamālinīm |
chandrāṃ hiraṇmayīṃ lakṣmīṃ jātavedo ma āvaha || 13 ||
हे जातवेदा, करुणेने आर्द्र, कमळांच्या सरोवरातून उत्पन्न, पुष्टीरूप, पिंगट (सोनेरी) वर्णाची, कमळमाळा धारण करणारी, चंद्रासारखी, सुवर्णमय लक्ष्मी माझ्याकडे घेऊन ये.
हे जातवेदा, करुणा से आर्द्र, कमल-सरोवर से उत्पन्न, पुष्टिस्वरूपा, पिंगल (सुनहरे) वर्ण वाली, कमलों की माला धारण करने वाली, चन्द्रमा के समान, स्वर्णमयी लक्ष्मी को मेरे पास ले आओ।
O Jātavedas, bring to me Lakṣmī, tender with compassion, born of the lotus pool, nourishment itself, golden-tawny, garlanded with lotuses, lovely as the moon, made of gold.
Word by word (English)
- पुष्करिणीं
- of the lotus pool
- पुष्टिं
- nourishment
- पिङ्गलां
- tawny, golden
आर्द्रां यः करिणीं यष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम् ।
सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥ १४ ॥
ārdrāṃ yaḥ kariṇīṃ yaṣṭiṃ suvarṇāṃ hemamālinīm |
sūryāṃ hiraṇmayīṃ lakṣmīṃ jātavedo ma āvaha || 14 ||
हे जातवेदा, करुणेने आर्द्र, कार्यतत्पर, (जगाचा) आधारदंड असलेली, सुंदर वर्णाची, सुवर्णाची माळ धारण करणारी, सूर्यासारखी तेजस्वी, सुवर्णमय लक्ष्मी माझ्याकडे घेऊन ये.
हे जातवेदा, करुणा से आर्द्र, कर्मशील, (जगत् की) आधार-यष्टि, सुन्दर वर्ण वाली, स्वर्ण की माला धारण करने वाली, सूर्य के समान तेजस्विनी, स्वर्णमयी लक्ष्मी को मेरे पास ले आओ।
O Jātavedas, bring to me Lakṣmī, tender with compassion, active, the staff that upholds, fair of hue, garlanded with gold, radiant as the sun, made of gold.
Word by word (English) & note
- यष्टिं
- the staff
- सुवर्णां
- fair of hue
- हेममालिनीम्
- garlanded with gold
The first line is obscure in every printing, and यः has no satisfying explanation. Scheftelowitz’s manuscript arranges verses 13 and 14 differently, with sūryām in 13 and candrām in 14; we follow the Maharashtrian printings.
तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् ।
यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावो दास्योऽश्वान् विन्देयं पुरुषानहम् ॥ १५ ॥
tāṃ ma āvaha jātavedo lakṣmīmanapagāminīm |
yasyāṃ hiraṇyaṃ prabhūtaṃ gāvo dāsyo'śvān vindeyaṃ puruṣānaham || 15 ||
हे जातवेदा, कधीही दूर न जाणाऱ्या त्या लक्ष्मीला माझ्याकडे घेऊन ये, जिच्यामुळे मला विपुल सोने, गाई, दासी, घोडे आणि माणसे मिळतील.
हे जातवेदा, कभी दूर न जाने वाली उस लक्ष्मी को मेरे पास ले आओ, जिसके द्वारा मैं प्रचुर सोना, गायें, दासियाँ, घोड़े और जन प्राप्त करूँ।
O Jātavedas, bring to me that Lakṣmī who never goes away, through whom I may find gold in plenty, cows, servants, horses and people.
Word by word (English)
- प्रभूतं
- abundant
- दास्यः
- servants
यः शुचिः प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्यमन्वहम् ।
सूक्तं पञ्चदशर्चं च श्रीकामः सततं जपेत् ॥ १६ ॥
yaḥ śuchiḥ prayato bhūtvā juhuyādājyamanvaham |
sūktaṃ pañchadaśarchaṃ cha śrīkāmaḥ satataṃ japet || 16 ||
ज्याला श्रीची (समृद्धीची) इच्छा आहे, त्याने शुचिर्भूत व संयमी होऊन दररोज तुपाची आहुती द्यावी आणि या पंधरा ऋचांच्या सूक्ताचा सतत जप करावा.
जो श्री (समृद्धि) की कामना करता है, वह पवित्र और संयमी होकर प्रतिदिन घी की आहुति दे और इस पन्द्रह ऋचाओं वाले सूक्त का निरन्तर जप करे।
Whoever longs for Śrī should become pure and self-restrained, offer ghee into the fire every day, and recite this hymn of fifteen verses without fail.
Word by word (English) & note
- शुचिः प्रयतः
- pure and self-restrained
- आज्यम्
- ghee
- पञ्चदशर्चम्
- of fifteen verses
Not one of the fifteen verses: it tells how the hymn is used. Southern printings read श्रियः पञ्चदशर्चं, ‘the fifteen verses of Śrī’.