आतां विश्वात्मकें देवें । येणें वाग्यज्ञें तोषावें ।
तोषोनि मज द्यावें । पसायदान हें ॥ १ ॥
ātāṃ viśvātmakeṃ deveṃ | yeṇeṃ vāgyajñeṃ toṣāveṃ |
toṣoni maj dyāveṃ | pasāyadān heṃ || 1 ||
आता विश्वात्मक देवाने या वाणीरूप यज्ञाने संतुष्ट व्हावे, आणि संतुष्ट होऊन मला हे प्रसादाचे दान द्यावे.
अब विश्वात्मक देव इस वाणी-यज्ञ से प्रसन्न हों, और प्रसन्न होकर मुझे यह प्रसाद-दान दें।
Now may the God who is the soul of the universe be pleased by this sacrifice of words — and, pleased, grant me this gift of grace.
Word by word (English)
- विश्वात्मकें देवें
- by the God who is the soul of the universe
- वाग्यज्ञें
- by this sacrifice of words
- तोषावें
- may he be pleased
- पसायदान
- gift of grace — prasāda + dāna
जे खळांची व्यंकटी सांडो । तया सत्कर्मीं रती वाढो ।
भूतां परस्परें पडो । मैत्र जीवांचें ॥ २ ॥
je khaḷāñchī vyaṅkaṭī sāṇḍo | tayā satkarmīṃ ratī vāḍho |
bhūtāṃ paraspareṃ paḍo | maitra jīvāñcheṃ || 2 ||
दुष्टांची कुटिलता नाहीशी होवो; त्यांची सत्कर्मांविषयी प्रीती वाढो. सर्व प्राण्यांमध्ये परस्परांविषयी जिव्हाळ्याची मैत्री निर्माण होवो.
दुष्टों की कुटिलता छूट जाए; उनमें सत्कर्मों के प्रति प्रीति बढ़े। सभी प्राणियों में परस्पर हृदय की मैत्री उत्पन्न हो।
May the wicked leave their crookedness; may their delight in good deeds grow. May all beings come to share a friendship of the heart.
Word by word (English) & note
- खळांची
- of the wicked
- व्यंकटी
- crookedness
- सांडो
- may it be abandoned
- रती
- love, delight
- मैत्र जीवांचें
- friendship among beings (some editions: जीवाचें, ‘of the heart’)
Dnyāneshwar prays not for the destruction of the wicked, but for the destruction of their wickedness.
दुरितांचें तिमिर जावो । विश्व स्वधर्मसूर्यें पाहो ।
जो जें वांच्छील तो तें लाहो । प्राणिजात ॥ ३ ॥
duritāñcheṃ timir jāvo | viśva svadharmasūryeṃ pāho |
jo jeṃ vāñchchhīl to teṃ lāho | prāṇijāt || 3 ||
पापांचा अंधार नाहीसा होवो; जग स्वधर्मरूपी सूर्याच्या प्रकाशात पाहो. जो प्राणी जे इच्छील ते त्याला लाभो.
पापों का अन्धकार दूर हो; संसार स्वधर्म रूपी सूर्य के प्रकाश में देखे। जो प्राणी जो चाहे, वह उसे प्राप्त हो।
May the darkness of sin disappear; may the world see by the sun of its own dharma. May every living being receive whatever it desires.
Word by word (English)
- दुरितांचें
- of sins
- तिमिर
- darkness
- स्वधर्मसूर्यें
- by the sun of one’s own dharma
- वांच्छील
- will desire
- लाहो
- may obtain
- प्राणिजात
- every living being
वर्षत सकळमंगळीं । ईश्वरनिष्ठांची मांदियाळी ।
अनवरत भूमंडळीं । भेटतु या भूतां ॥ ४ ॥
varṣat sakaḷamaṅgaḷīṃ | īśvaraniṣṭhāñchī māndiyāḷī |
anavarat bhūmaṇḍaḷīṃ | bheṭatu yā bhūtāṃ || 4 ||
सर्व मंगलांचा वर्षाव करणारे ईश्वरनिष्ठांचे समुदाय या भूमंडळावर सर्व प्राण्यांना निरंतर भेटत राहोत.
सब मंगलों की वर्षा करने वाले ईश्वरनिष्ठ भक्तों के समूह पृथ्वी पर निरन्तर सभी प्राणियों से मिलते रहें।
May gatherings of those devoted to God, raining down every blessing, meet the beings of this earth without ceasing.
Word by word (English)
- वर्षत
- raining down
- मंगळीं
- blessings
- मांदियाळी
- assembly, gathering
- अनवरत
- ceaselessly
चलां कल्पतरूंचे आरव । चेतना चिंतामणींचें गांव ।
बोलते जे अर्णव । पीयूषाचे ॥ ५ ॥
chalāṃ kalpatarūñche ārav | chetanā chintāmaṇīñcheṃ gāṃv |
bolate je arṇav | pīyūṣāche || 5 ||
ते चालत्या-बोलत्या कल्पवृक्षांचे बगीचे आहेत, सजीव चिंतामणींची गावे आहेत, अमृताचे बोलणारे सागर आहेत.
वे चलते-फिरते कल्पवृक्षों के उपवन हैं, चैतन्य चिन्तामणियों के गाँव हैं, अमृत के बोलते हुए सागर हैं।
They are gardens of walking wish-fulfilling trees, living villages of wish-granting jewels, speaking oceans of nectar.
Note
Dnyāneshwar’s portrait of the saints: every image is a boon-giving thing brought to life — trees that walk, jewels that are conscious, oceans that speak.
चंद्रमे जे अलांछन । मार्तंड जे तापहीन ।
ते सर्वांही सदा सज्जन । सोयरे होतु ॥ ६ ॥
chandrame je alāñchhan | mārtaṇḍ je tāpahīn |
te sarvāṃhī sadā sajjan | soyare hotu || 6 ||
जे निष्कलंक चंद्र आहेत, तापहीन सूर्य आहेत — असे सज्जन सदैव सर्वांचे सोयरे होवोत.
जो निष्कलंक चन्द्रमा हैं, तापरहित सूर्य हैं — ऐसे सज्जन सदा सबके आत्मीय बनें।
Moons without a blemish, suns without scorching heat — may such good people be kin to all, for ever.
Word by word (English)
- अलांछन
- spotless
- मार्तंड
- the sun
- तापहीन
- without scorching heat
- सोयरे
- kin, dear ones
किंबहुना सर्वसुखीं । पूर्ण होऊनि तिहीं लोकीं ।
भजिजो आदिपुरुखीं । अखंडित ॥ ७ ॥
kimbahunā sarvasukhīṃ | pūrṇa hoūni tihīṃ lokīṃ |
bhajijo ādipurukhīṃ | akhaṇḍit || 7 ||
फार काय सांगावे — तिन्ही लोक सर्व सुखांनी परिपूर्ण होऊन आदिपुरुषाचे अखंड भजन करोत.
अधिक क्या कहूँ — तीनों लोक सब सुखों से परिपूर्ण होकर आदिपुरुष का अखण्ड भजन करें।
In short: may all three worlds, made full with every happiness, worship the Primal Being without interruption.
आणि ग्रंथोपजीविये । विशेषीं लोकीं इयें ।
दृष्टादृष्टविजयें । होआवें जी ॥ ८ ॥
āṇi granthopajīviye | viśeṣīṃ lokīṃ iyeṃ |
dṛṣṭādṛṣṭavijayeṃ | hoāveṃ jī || 8 ||
आणि या लोकी जे या ग्रंथाच्या आधाराने जगतात, त्यांना विशेषतः दृष्ट आणि अदृष्ट — दोन्हींत विजय लाभो.
और इस लोक में जो इस ग्रन्थ के सहारे जीते हैं, उन्हें विशेष रूप से दृष्ट और अदृष्ट — दोनों में विजय प्राप्त हो।
And for those in this world who live by this book especially — may they be victorious in things seen and unseen.
Note
‘Seen and unseen’ — this life and the life beyond.
येथ म्हणे श्रीविश्वेशरावो । हा होईल दानपसावो ।
येणें वरें ज्ञानदेवो । सुखिया झाला ॥ ९ ॥
yeth mhaṇe śrīviśveśarāvo | hā hoīl dānapasāvo |
yeṇeṃ vareṃ jñānadevo | sukhiyā jhālā || 9 ||
तेव्हा विश्वेश्वर प्रभू म्हणाले — ‘हे प्रसाददान तुला मिळेल.’ या वराने ज्ञानदेव सुखी झाले.
तब विश्वेश्वर प्रभु ने कहा — ‘यह प्रसाद-दान तुम्हें मिलेगा।’ इस वर से ज्ञानदेव सुखी हुए।
Then the Lord of the universe said, ‘This gift of grace shall be granted.’ With this boon, Dnyānadev was made happy.
Note
The ‘Lord of the universe’ is Dnyāneshwar’s guru and elder brother, Nivṛttināth.