ध्यानम्
ॐ बन्धूककाञ्चननिभं रुचिराक्षमालां
पाशाङ्कुशौ च वरदां निजबाहुदण्डैः ।
बिभ्राणमिन्दुशकलाभरणं त्रिनेत्र-
मर्धाम्बिकेशमनिशं वपुराश्रयामि
oṃ bandhūkakāñchananibhaṃ ruchirākṣamālāṃ
pāśāṅkuśau cha varadāṃ nijabāhudaṇḍaiḥ |
bibhrāṇaminduśakalābharaṇaṃ trinetra-
mardhāmbikeśamaniśaṃ vapurāśrayāmi
ॐ जो बंधूक फुलासारख्या आणि सुवर्णासारख्या वर्णाचे आहेत, बाहूंत सुंदर अक्षमाळा, पाश, अंकुश आणि वरमुद्रा धारण करतात, चंद्रकोर ज्यांचे भूषण आहे आणि जे त्रिनेत्र आहेत, त्या अर्धनारीश्वराच्या रूपाचा मी नित्य आश्रय घेतो.
ॐ जो बन्धूक पुष्प और सुवर्ण के समान रंग वाले हैं, अपनी भुजाओं में सुन्दर अक्षमाला, पाश, अंकुश और वरद मुद्रा धारण करते हैं, अर्धचन्द्र जिनका आभूषण है और जिनके तीन नेत्र हैं, उन अर्धनारीश्वर (आधे अम्बिका, आधे शिव) के श्रीविग्रह का मैं निरन्तर आश्रय लेता हूँ।
Om. I take refuge always in the half-Ambikā form of Īśa [Ardhanārīśvara]: the colour of the bandhūka flower and of gold, holding in his arms a lovely rosary, the noose and the goad, and the boon-giving gesture, wearing the crescent moon, three-eyed.
ॐ राजोवाच ॥ १ ॥oṃ rājovāchaॐ राजा म्हणाला:ॐ राजा बोले:Om. The king said:
विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम ।
देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम् ॥ २ ॥
vichitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama |
devyāścharitamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam
भगवन्, रक्तबीजवधाशी संबंधित देवीच्या चरित्राचे हे अद्भुत माहात्म्य तुम्ही मला सांगितले.
भगवन्! आपने रक्तबीज के वध से सम्बन्ध रखने वाला देवी चरित्र का यह अद्भुत माहात्म्य मुझे बताया।
Blessed one, you have told me this wonderful glory of the Goddess’s deeds, in the slaying of Raktabīja.
भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते ।
चकार शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः ॥ ३ ॥
bhūyaśchechchhāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite |
chakāra śumbho yatkarma niśumbhaśchātikopanaḥ
रक्तबीज पडल्यावर शुंभाने आणि अतिशय क्रुद्ध निशुंभाने काय केले, ते मी आणखी ऐकू इच्छितो.
अब रक्तबीज के मारे जाने पर अत्यन्त क्रोध में भरे हुए शुम्भ और निशुम्भ ने जो कर्म किया, उसे मैं सुनना चाहता हूँ।
I wish to hear more: when Raktabīja had fallen, what did Śumbha do, and Niśumbha in his great anger?
ऋषिरुवाच ॥ ४ ॥ṛṣiruvāchaऋषी म्हणाले:ऋषि बोले:The sage said:
चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते ।
शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे ॥ ५ ॥
chakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite |
śumbhāsuro niśumbhaścha hateṣvanyeṣu chāhave
रक्तबीज पडल्यावर आणि इतरही युद्धात मारले गेल्यावर असुर शुंभ आणि निशुंभ यांना अपार क्रोध आला.
रक्तबीज के मारे जाने और दूसरे दैत्यों के भी युद्ध में हताहत होने पर असुर शुम्भ और निशुम्भ को अपार क्रोध हुआ।
When Raktabīja had fallen, and the others too had been slain in battle, the asura Śumbha and Niśumbha were seized by boundless anger.
हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन् ।
अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ मुख्ययासुरसेनया ॥ ६ ॥
hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan |
abhyadhāvanniśumbho'tha mukhyayāsurasenayā
आपल्या मोठ्या सैन्याचा संहार होताना पाहून संतापलेला निशुंभ असुरांच्या प्रमुख सेनेसह धावला.
अपनी विशाल सेना का संहार होते देख निशुम्भ अमर्ष में भरकर असुरों की प्रधान सेना साथ ले देवी पर धावा बोल दिया।
Seeing his great army being slaughtered, Niśumbha, burning with indignation, rushed out with the chief of the asura army.
तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः ।
संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः ॥ ७ ॥
tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayoścha mahāsurāḥ |
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ
त्याच्या पुढे, मागे आणि दोन्ही बाजूंना मोठमोठे असुर होते, जे क्रोधाने ओठ चावत देवीला मारण्यासाठी आले.
उसके आगे, पीछे तथा अगल-बगल में बड़े-बड़े असुर थे, जो क्रोध से ओठ चबाते हुए देवी को मार डालने के लिए आए।
Before him, behind him and on either side, great asuras came on to kill the Goddess, angry, biting their lips.
आजगाम महावीर्यः शुम्भोऽपि स्वबलैर्वृतः ।
निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृत्वा युद्धं तु मातृभिः ॥ ८ ॥
ājagāma mahāvīryaḥ śumbho'pi svabalairvṛtaḥ |
nihantuṃ chaṇḍikāṃ kopātkṛtvā yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ
महापराक्रमी शुंभही आपल्या सैन्यासह मातृकांशी युद्ध करून रागाने चंडिकेला मारण्यासाठी आला.
महापराक्रमी शुम्भ भी अपनी सेना के साथ मातृगणों से युद्ध करके क्रोधवश चण्डिका को मारने के लिए आ पहुँचा।
And Śumbha of great might came too, surrounded by his own forces, to kill Caṇḍikā in his anger, after fighting with the Mothers.
ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः ।
शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः ॥ ९ ॥
tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ |
śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ
मग देवीचे शुंभ-निशुंभांशी घोर युद्ध झाले; ते दोघे दोन मेघांप्रमाणे बाणांचा भयंकर वर्षाव करू लागले.
तब देवी के साथ शुम्भ और निशुम्भ का घोर युद्ध छिड़ गया। वे दोनों दैत्य मेघों की भाँति बाणों की भयंकर वृष्टि करने लगे।
Then there was a most fierce battle between the Goddess and Śumbha and Niśumbha; they rained arrows most terribly, like two clouds pouring rain.
चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः ।
ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ ॥ १० ॥
chichchhedāstāñchharāṃstābhyāṃ chaṇḍikā svaśarotkaraiḥ |
tāḍayāmāsa chāṅgeṣu śastraughairasureśvarau
त्यांनी सोडलेले बाण चंडिकेने आपल्या बाणसमूहांनी छाटले आणि शस्त्रांच्या वर्षावाने त्या दोन असुरेश्वरांच्या अंगांवर प्रहार केले.
उनके चलाए हुए बाणों को चण्डिका ने अपने बाणों के समूह से तुरंत काट डाला और शस्त्रसमूहों की वर्षा करके उन दोनों दैत्यपतियों के अंगों में भी चोट पहुँचाई।
Caṇḍikā cut down the arrows they loosed with her own volleys of arrows, and struck the two lords of the asuras on their limbs with streams of weapons.
निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् ।
अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम् ॥ ११ ॥
niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ charma chādāya suprabham |
atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam
निशुंभाने तीक्ष्ण खड्ग आणि चकचकीत ढाल घेऊन देवीच्या उत्तम वाहनाच्या, सिंहाच्या मस्तकावर प्रहार केला.
निशुम्भ ने तीखी तलवार और चमकती हुई ढाल लेकर देवी के श्रेष्ठ वाहन सिंह के मस्तक पर प्रहार किया।
Niśumbha took a sharp sword and a gleaming shield, and struck the Goddess’s noble mount, the lion, on the head.
ताडिते वाहने देवी क्षुरप्रेणासिमुत्तमम् ।
निशुम्भस्याशु चिच्छेद चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम् ॥ १२ ॥
tāḍite vāhane devī kṣurapreṇāsimuttamam |
niśumbhasyāśu chichchheda charma chāpyaṣṭachandrakam
वाहनावर प्रहार होताच देवीने क्षुरप्र बाणाने निशुंभाचे उत्तम खड्ग आणि आठ चंद्र जडवलेली त्याची ढाल त्वरित छाटली.
अपने वाहन को चोट पहुँचने पर देवी ने क्षुरप्र नामक बाण से निशुम्भ की श्रेष्ठ तलवार तुरंत ही काट डाली और उसकी ढाल को भी, जिसमें आठ चाँद जड़े थे, खण्ड-खण्ड कर दिया।
When her mount was struck, the Goddess swiftly cut through Niśumbha’s fine sword with a sharp-edged arrow, and his shield marked with eight moons.
छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः ।
तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम् ॥ १३ ॥
chhinne charmaṇi khaḍge cha śaktiṃ chikṣepa so'suraḥ |
tāmapyasya dvidhā chakre chakreṇābhimukhāgatām
ढाल आणि खड्ग तुटल्यावर त्या असुराने शक्ती फेकली; पण समोर येताच देवीने चक्राने तिचेही दोन तुकडे केले.
ढाल और तलवार के कट जाने पर उस असुर ने शक्ति चलाई, किन्तु सामने आने पर देवी ने चक्र से उसके भी दो टुकड़े कर दिए।
His shield and sword cut, the asura hurled a spear; and that too, coming at her, she split in two with her discus.
कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः ।
आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत् ॥ १४ ॥
kopādhmāto niśumbho'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ |
āyātaṃ muṣṭipātena devī tachchāpyachūrṇayat
मग क्रोधाने फुगलेल्या दानव निशुंभाने शूळ घेतला; पण येताच देवीने मुठीच्या प्रहाराने त्याचाही चुराडा केला.
अब तो निशुम्भ क्रोध से जल उठा और उस दानव ने देवी को मारने के लिए शूल उठाया; किन्तु देवी ने समीप आने पर उसे भी मुक्के से मारकर चूर्ण कर दिया।
Then the dānava Niśumbha, swelling with anger, seized a trident; and as it came, the Goddess crushed it too with a blow of her fist.
आविद्याथ गदां सोऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति ।
सापि देव्या त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता ॥ १५ ॥
āvidyātha gadāṃ so'pi chikṣepa chaṇḍikāṃ prati |
sāpi devyā triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā
मग त्याने गदा गरगर फिरवून चंडिकेवर फेकली; ती देखील देवीच्या त्रिशूळाने फुटून भस्म झाली.
तब उसने गदा घुमाकर चण्डी के ऊपर चलाई, परन्तु वह भी देवी के त्रिशूल से कटकर भस्म हो गई।
Then he whirled a mace and hurled it at Caṇḍikā; and that too, split by the Goddess’s trident, turned to ashes.
ततः परशुहस्तं तमायान्तं दैत्यपुङ्गवम् ।
आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले ॥ १६ ॥
tataḥ paraśuhastaṃ tamāyāntaṃ daityapuṅgavam |
āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale
मग परशू हातात घेऊन येणाऱ्या त्या दैत्यश्रेष्ठाला देवीने बाणांच्या वर्षावाने घायाळ करून जमिनीवर पाडले.
तदनन्तर दैत्यराज निशुम्भ को फरसा हाथ में लेकर आते देख देवी ने बाणसमूहों से घायल करके धरती पर सुला दिया।
Then, as that bull among the daityas came on, axe in hand, the Goddess struck him with streams of arrows and felled him to the ground.
तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे ।
भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम् ॥ १७ ॥
tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame |
bhrātaryatīva saṃkruddhaḥ prayayau hantumambikām
भयंकर पराक्रमी निशुंभ जमिनीवर पडल्यावर, भावासाठी अतिशय क्रुद्ध झालेला [शुंभ] अंबिकेला मारण्यासाठी निघाला.
उस भयंकर पराक्रमी भाई निशुम्भ के धराशायी हो जाने पर शुम्भ को बड़ा क्रोध हुआ और अम्बिका का वध करने के लिए वह आगे बढ़ा।
When Niśumbha of terrible valour had fallen to the ground, [Śumbha,] in great fury over his brother, went to kill Ambikā.
स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः ।
भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः ॥ १८ ॥
sa rathasthastathātyuchchairgṛhītaparamāyudhaiḥ |
bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ
रथात उभा राहून, उत्तम आयुधे धारण केलेल्या आपल्या आठ अतुलनीय उंचावलेल्या बाहूंनी सारे आकाश व्यापून तो शोभत होता.
रथ पर बैठे-बैठे ही उत्तम आयुधों से सुशोभित अपनी बड़ी-बड़ी और अनुपम आठ भुजाओं से समूचे आकाश को ढककर वह अद्भुत शोभा पाने लगा।
Standing in his chariot, holding the finest weapons in his eight matchless arms raised high, he shone as if filling the whole sky.
तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्खमवादयत् ।
ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुःसहम् ॥ १९ ॥
tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅkhamavādayat |
jyāśabdaṃ chāpi dhanuṣaśchakārātīva duḥsaham
त्याला येताना पाहून देवीने शंख वाजवला आणि धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा अत्यंत असह्य टणत्कार केला,
उसे आते देख देवी ने शंख बजाया और धनुष की प्रत्यंचा का भी अत्यन्त दुःसह शब्द किया,
Seeing him come, the Goddess blew her conch, and made the twang of her bow, most unbearable,
पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च ।
समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना ॥ २० ॥
pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena cha |
samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā
आणि सर्व दैत्यसैन्याचे तेज नष्ट करणाऱ्या आपल्या घंटेच्या नादाने दिशा भरून टाकल्या.
साथ ही अपने घण्टे के शब्द से, जो समस्त दैत्य सैनिकों का तेज नष्ट करने वाला था, सम्पूर्ण दिशाओं को व्याप्त कर दिया।
and filled the quarters with the sound of her bell, which destroys the vigour of all the daitya armies.
ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः ।
पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश ॥ २१ ॥
tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ |
pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa
मग सिंहाने, ज्या गर्जनेने हत्तींचा मद उतरत असे अशा प्रचंड गर्जनांनी, आकाश, पृथ्वी आणि दाही दिशा भरल्या.
तदनन्तर सिंह ने भी अपनी दहाड़ से, जिसे सुनकर बड़े-बड़े गजराजों का महान मद दूर हो जाता था, आकाश, पृथ्वी और दसों दिशाओं को गुँजा दिया।
Then the lion, with great roars that made the elephants give up their rut, filled the sky, the earth, and the ten quarters.
ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत् ।
कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः ॥ २२ ॥
tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat |
karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ
मग कालीने आकाशात उसळी घेऊन दोन्ही हातांनी पृथ्वीवर आघात केला; त्या नादाने पूर्वीचे सर्व नाद लोपले.
फिर काली ने आकाश में उछलकर अपने दोनों हाथों से पृथ्वी पर आघात किया। उससे ऐसा भयंकर शब्द हुआ, जिससे पहले के सभी शब्द शान्त हो गए।
Then Kālī leapt up into the sky and struck the earth with both hands; at that sound all the earlier sounds were drowned.
अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह ।
तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ ॥ २३ ॥
aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī chakāra ha |
taiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau
शिवदूतीने अशुभ अट्टहास केला; त्या नादांनी असुर थरथरले आणि शुंभ अतिशय क्रुद्ध झाला.
तत्पश्चात शिवदूती ने दैत्यों के लिए अमंगलजनक अट्टहास किया, इन शब्दों को सुनकर समस्त असुर थर्रा उठे; किन्तु शुम्भ को बड़ा क्रोध हुआ।
Śivadūtī laughed a loud, inauspicious laugh; at those sounds the asuras trembled, and Śumbha was seized by the greatest anger.
दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा ।
तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः ॥ २४ ॥
durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā |
tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ
जेव्हा अंबिका म्हणाली, ‘अरे दुरात्म्या, थांब, थांब!’, तेव्हा आकाशात उभे असलेले देव म्हणाले, ‘जय असो!’
उस समय देवी ने जब शुम्भ को लक्ष्य करके कहा: ‘ओ दुरात्मन्! खड़ा रह, खड़ा रह’, तभी आकाश में खड़े हुए देवता बोल उठे: ‘जय हो, जय हो।’
When Ambikā cried, ‘Evil one, stand! Stand!’, the gods standing in the sky cried, ‘Victory!’
शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा ।
आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया ॥ २५ ॥
śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā |
āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā
शुंभाने येऊन सोडलेली, ज्वाळांनी अतिभयानक, अग्निपुंजासारखी येणारी ती शक्ती देवीने मोठ्या उल्केने दूर सारली.
शुम्भ ने वहाँ आकर ज्वालाओं से युक्त अत्यन्त भयानक शक्ति छोड़ी। अग्निमय पर्वत के समान आती हुई उस शक्ति को देवी ने बड़े भारी लूके से दूर हटा दिया।
The spear that Śumbha came up and hurled, most fearsome with flames, coming like a mass of fire, was turned aside by a great firebrand.
सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम् ।
निर्घातनिःस्वनो घोरो जितवानवनीपते ॥ २६ ॥
siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram |
nirghātaniḥsvano ghoro jitavānavanīpate
हे पृथ्वीपाला, शुंभाच्या सिंहनादाने त्रैलोक्य व्यापले; पण वज्रपातासारख्या भयंकर नादाने त्याच्यावर मात केली.
उस समय शुम्भ के सिंहनाद से तीनों लोक व्याप्त हो गए। राजन्! उसकी प्रतिध्वनि से वज्रपात के समान भयानक शब्द हुआ, जिसने अन्य सब शब्दों को जीत लिया।
Śumbha’s lion-like roar filled the space between the three worlds, O protector of the earth; but a terrible sound like thunder overcame it.
शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान् ।
चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २७ ॥
śumbhamuktāñchharāndevī śumbhastatprahitāñchharān |
chichchheda svaśarairugraiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
शुंभाने सोडलेले बाण देवीने आणि देवीने सोडलेले बाण शुंभाने आपल्या उग्र बाणांनी शेकडो आणि हजारो तुकड्यांत छाटले.
शुम्भ के चलाए हुए बाणों के देवी ने और देवी के चलाए हुए बाणों के शुम्भ ने अपने भयंकर बाणों द्वारा सैकड़ों और हजारों टुकड़े कर डाले।
The Goddess cut down the arrows loosed by Śumbha, and Śumbha those loosed by her, with their own fierce arrows, by the hundred and the thousand.
ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम् ।
स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह ॥ २८ ॥
tataḥ sā chaṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam |
sa tadābhihato bhūmau mūrchchhito nipapāta ha
मग क्रुद्ध चंडिकेने त्याच्यावर शूळाने प्रहार केला; आणि आहत होऊन तो मूर्च्छित होऊन जमिनीवर पडला.
तब क्रोध में भरी हुई चण्डिका ने शुम्भ को शूल से मारा। उसके आघात से मूर्छित होकर वह पृथ्वी पर गिर पड़ा।
Then Caṇḍikā, in anger, struck him with her spear; and, struck, he fell to the ground in a swoon.
ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः ।
आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा ॥ २९ ॥
tato niśumbhaḥ samprāpya chetanāmāttakārmukaḥ |
ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā
इतक्यात निशुंभाला शुद्ध आली आणि धनुष्य घेऊन त्याने बाणांनी देवी, काली आणि सिंह यांना घायाळ केले.
इतने में ही निशुम्भ को चेतना हुई और उसने धनुष हाथ में लेकर बाणों द्वारा देवी, काली और सिंह को घायल कर डाला।
Then Niśumbha, regaining consciousness, took up his bow and struck the Goddess, Kālī and the lion with his arrows.
पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः ।
चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम् ॥ ३० ॥
punaścha kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ |
chakrāyudhena ditijaśchhādayāmāsa chaṇḍikām
मग त्या दानवेश्वराने, दितीपुत्राने, दहा हजार बाहू बनवून चक्रांनी चंडिकेला झाकून टाकले.
फिर उस दैत्यराज ने दस हजार बाँहें बनाकर चक्रों के प्रहार से चण्डिका को आच्छादित कर दिया।
And again the lord of the dānavas, the son of Diti, made himself ten thousand arms and covered Caṇḍikā with discuses.
ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ।
चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान् ॥ ३१ ॥
tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī |
chichchheda tāni chakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃścha tān
तेव्हा दुर्गम दुःखाचा नाश करणाऱ्या भगवती दुर्गेने क्रुद्ध होऊन आपल्या बाणांनी ती चक्रे आणि ते बाण छाटले.
तब दुर्गम पीड़ा का नाश करने वाली भगवती दुर्गा ने कुपित होकर अपने बाणों से उन चक्रों तथा बाणों को काट गिराया।
Then the blessed Durgā, destroyer of hard suffering, in anger, cut down those discuses and those arrows with her own arrows.
ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम् ।
अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः ॥ ३२ ॥
tato niśumbho vegena gadāmādāya chaṇḍikām |
abhyadhāvata vai hantuṃ daityasenāsamāvṛtaḥ
मग दैत्यसेनेने वेढलेला निशुंभ गदा घेऊन मोठ्या वेगाने चंडिकेला मारण्यासाठी धावला.
तब निशुम्भ बड़े वेग से गदा लेकर दैत्यसेना के साथ चण्डिका को मारने के लिए दौड़ा।
Then Niśumbha, surrounded by the daitya army, seized his mace and rushed swiftly at Caṇḍikā to kill her.
तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका ।
खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे ॥ ३३ ॥
tasyāpatata evāśu gadāṃ chichchheda chaṇḍikā |
khaḍgena śitadhāreṇa sa cha śūlaṃ samādade
तो येताच चंडिकेने तीक्ष्ण धारेच्या खड्गाने त्याची गदा त्वरित छाटली; मग त्याने शूळ हातात घेतला.
उसके आते ही चण्डिका ने तीखी धार वाली तलवार से उसकी गदा को शीघ्र ही काट डाला। तब उसने शूल हाथ में ले लिया।
As he came on, Caṇḍikā swiftly cut his mace with her sharp-edged sword; and he took up a trident.
शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम् ।
हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका ॥ ३४ ॥
śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam |
hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena chaṇḍikā
हातात शूळ घेऊन येणाऱ्या देवपीडक निशुंभाच्या हृदयात चंडिकेने वेगाने फेकलेल्या शूळाने भेद केला.
देवताओं को पीड़ा देने वाले निशुम्भ को हाथ में शूल लिए आते देख चण्डिका ने वेग से चलाए हुए अपने शूल से उसकी छाती छेद डाली।
As Niśumbha, tormentor of the gods, came on, trident in hand, Caṇḍikā pierced him in the heart with her spear, hurled with force.
भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निःसृतोऽपरः ।
महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन् ॥ ३५ ॥
bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥsṛto'paraḥ |
mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan
शूळाने फाटलेल्या त्याच्या हृदयातून दुसरा एक महाबली, महापराक्रमी पुरुष ‘थांब!’ म्हणत बाहेर आला.
शूल से विदीर्ण हो जाने पर उसकी छाती से एक दूसरा महाबली एवं महापराक्रमी पुरुष ‘खड़ी रह, खड़ी रह’ कहता हुआ निकला।
From the heart of him pierced by the spear came forth another, a man of great strength and great valour, crying, ‘Stop!’
तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः ।
शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततोऽसावपतद् भुवि ॥ ३६ ॥
tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ |
śiraśchichchheda khaḍgena tato'sāvapatad bhuvi
तो बाहेर येत असताना देवी मोठ्याने हसली आणि खड्गाने तिने त्याचे मस्तक छाटले; तो जमिनीवर कोसळला.
उस निकलते हुए पुरुष की बात सुनकर देवी ठठाकर हँस पड़ीं और खड्ग से उन्होंने उसका मस्तक काट डाला। फिर तो वह पृथ्वी पर गिर पड़ा।
As he came out, the Goddess laughed aloud and cut off his head with her sword; and he fell to the ground.
ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् ।
असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान् ॥ ३७ ॥
tataḥ siṃhaśchakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān |
asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān
मग सिंहाने उग्र दाढांनी माना चिरडलेल्या असुरांचे भक्षण केले, आणि काली व शिवदूतीने इतरांचे.
तदनन्तर सिंह अपनी दाढ़ों से असुरों की गर्दन कुचलकर खाने लगा, यह बड़ा भयंकर दृश्य था। उधर काली तथा शिवदूती भी अन्यान्य दैत्यों का भक्षण करने लगीं।
Then the lion devoured the asuras whose necks he had crushed with his fierce teeth, and so did Kālī and Śivadūtī the others.
कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः ।
ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः ॥ ३८ ॥
kaumārīśaktinirbhinnāḥ kechinneśurmahāsurāḥ |
brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ
कौमारीच्या शक्तीने फाटून काही महासुर नष्ट झाले; ब्रह्माणीच्या मंत्रपूत जलाने इतर पिटाळले गेले.
कौमारी की शक्ति से विदीर्ण होकर कितने ही महादैत्य नष्ट हो गए। ब्रह्माणी के मन्त्रपूत जल से निस्तेज होकर कितने ही भाग खड़े हुए।
Some great asuras perished, split by Kaumārī’s spear; others were driven back by the water purified by Brahmāṇī’s mantras.
माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे ।
वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णीकृता भुवि ॥ ३९ ॥
māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare |
vārāhītuṇḍaghātena kechichchūrṇīkṛtā bhuvi
इतर माहेश्वरीच्या त्रिशूळाने फाटून पडले; काहींचा वाराहीच्या मुसकटीच्या आघाताने जमिनीवर चुराडा झाला.
कितने ही दैत्य माहेश्वरी के त्रिशूल से छिन्न-भिन्न होकर धराशायी हो गए। वाराही के थूथुन के आघात से कितनों का पृथ्वी पर कचूमर निकल गया।
Others fell, split by Māheśvarī’s trident; some were ground to dust on the earth by blows of Vārāhī’s snout.
खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः ।
वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे ॥ ४० ॥
khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ cha chakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ |
vajreṇa chaindrīhastāgravimuktena tathāpare
वैष्णवीच्या चक्राने दानवांचे तुकडे तुकडे झाले, आणि इतर ऐंद्रीच्या हातातून सुटलेल्या वज्राने.
वैष्णवी ने भी अपने चक्र से दानवों के टुकड़े-टुकड़े कर डाले। ऐन्द्री के हाथ से छूटे हुए वज्र से भी कितने ही प्राणों से हाथ धो बैठे।
Dānavas were cut to pieces by Vaiṣṇavī’s discus, and others by the thunderbolt loosed from the tip of Aindrī’s hand.
केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात् ।
भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः ॥ ॐ ॥ ४१ ॥
kechidvineśurasurāḥ kechinnaṣṭā mahāhavāt |
bhakṣitāśchāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ || oṃ
काही असुर नष्ट झाले, काही त्या महायुद्धातून पळाले, आणि इतरांचे काली, शिवदूती आणि सिंह यांनी भक्षण केले.
कुछ असुर नष्ट हो गए, कुछ उस महायुद्ध से भाग गए, तथा कितने ही काली, शिवदूती और सिंह के ग्रास बन गए।
Some asuras perished, some fled from the great battle, and others were devoured by Kālī, Śivadūtī and the lion.
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये निशुम्भवधो नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye niśumbhavadho nāma navamo'dhyāyaḥ || 9 ||
Durga Saptashati, chapter 9: The slaying of Niśumbha · shlokpath.com/saptashati/9/