श्लोकपाठShlokpath

दशमोऽध्यायः

शुम्भवधः

Śumbhavadhaḥ

Chapter 10: The slaying of Śumbha

  • Durgā Saptaśatī
  • The last episode · Mahāsarasvatī
  • 32 mantras

Śumbha taunts the Goddess for fighting with the strength of others. She draws all her forms back into herself, ‘I am alone in the world’, and in single combat slays him.

Meaning
Size
Roman
PDF

ध्यानम्

ॐ उत्तप्तहेमरुचिरां रविचन्द्रवह्नि-
नेत्रां धनुश्शरयुताङ्कुशपाशशूलम् ।
रम्यैर्भुजैश्च दधतीं शिवशक्तिरूपां
कामेश्वरीं हृदि भजामि धृतेन्दुलेखाम्

oṃ uttaptahemaruchirāṃ ravichandravahni-
netrāṃ dhanuśśarayutāṅkuśapāśaśūlam |
ramyairbhujaiścha dadhatīṃ śivaśaktirūpāṃ
kāmeśvarīṃ hṛdi bhajāmi dhṛtendulekhām

ॐ तापलेल्या सुवर्णासारखी सुंदर, सूर्य, चंद्र आणि अग्नी हे जिचे नेत्र आहेत, जी मनोहर बाहूंत बाणासह धनुष्य, अंकुश, पाश आणि शूळ धारण करते, जी शिवशक्तिरूपा आहे आणि चंद्रकोर धारण करते, त्या कामेश्वरीचे मी हृदयात भजन करतो.

ॐ मैं मस्तक पर अर्धचन्द्र धारण करने वाली शिवशक्तिस्वरूपा भगवती कामेश्वरी का हृदय में चिन्तन करता हूँ। वे तपाए हुए सुवर्ण के समान सुन्दर हैं। सूर्य, चन्द्रमा और अग्नि ही उनके तीन नेत्र हैं, तथा वे अपने मनोहर हाथों में धनुष-बाण, अंकुश, पाश और शूल धारण किए हुए हैं।

Om. In my heart I worship Kāmeśvarī, lovely as molten gold, whose eyes are the sun, the moon and fire, who holds in her lovely arms the bow with arrows, the goad, the noose and the trident; the form of the power of Śiva, wearing the crescent moon.

ॐ ऋषिरुवाच ॥ १ ॥oṃ ṛṣiruvāchaॐ ऋषी म्हणाले:ॐ ऋषि बोले:Om. The sage said:

निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसम्मितम् ।
हन्यमानं बलं चैव शुम्भः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः ॥ २ ॥

niśumbhaṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhrātaraṃ prāṇasammitam |
hanyamānaṃ balaṃ chaiva śumbhaḥ kruddho'bravīdvachaḥ

प्राणांसारखा प्रिय भाऊ निशुंभ मारला गेलेला आणि सैन्याचा संहार होत असलेला पाहून शुंभ क्रोधाने म्हणाला:

राजन्! अपने प्राणों के समान प्यारे भाई निशुम्भ को मारा गया देख तथा सारी सेना का संहार होता जान शुम्भ ने कुपित होकर कहा:

Seeing his brother Niśumbha, dear to him as life, slain, and his army being slaughtered, Śumbha spoke in anger:

बलावलेपाद् दुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्वमावह ।
अन्यासां बलमाश्रित्य युद्ध्यसे यातिमानिनी ॥ ३ ॥

balāvalepād duṣṭe tvaṃ mā durge garvamāvaha |
anyāsāṃ balamāśritya yuddhyase yātimāninī

अगं दुष्ट दुर्गे, बळाच्या अहंकाराने गर्व करू नकोस. तू मोठी मानिनी आहेस, पण दुसऱ्यांच्या बळावर लढतेस.

दुष्ट दुर्गे! तू बल के अभिमान में आकर झूठ-मूठ का घमण्ड न दिखा। तू बड़ी मानिनी बनी हुई है, किन्तु दूसरी स्त्रियों के बल का सहारा लेकर लड़ती है।

Wicked Durgā, do not be proud in the conceit of your strength. Arrogant as you are, you fight relying on the strength of others.

देव्युवाच ॥ ४ ॥devyuvāchaदेवी म्हणाली:देवी बोलीं:The Goddess said:

एकैवाहं जगत्यत्र द्वितीया का ममापरा ।
पश्यैता दुष्ट मय्येव विशन्त्यो मद्विभूतयः ॥ ५ ॥

ekaivāhaṃ jagatyatra dvitīyā kā mamāparā |
paśyaitā duṣṭa mayyeva viśantyo madvibhūtayaḥ

अरे दुष्टा, पाहा, या जगात मी एकटीच आहे; माझ्याशिवाय दुसरी कोण आहे? या माझ्याच विभूती माझ्यातच प्रवेश करत आहेत.

ओ दुष्ट! देख, मैं अकेली ही हूँ। इस संसार में मेरे सिवा दूसरी कौन है? ये मेरी ही विभूतियाँ हैं, अतः मुझमें ही प्रवेश कर रही हैं।

I am alone here in the world; who else is there besides me? See, wicked one, these powers of mine entering into me alone.

ततः समस्तास्ता देव्यो ब्रह्माणीप्रमुखा लयम् ।
तस्या देव्यास्तनौ जग्मुरेकैवासीत्तदाम्बिका ॥ ६ ॥

tataḥ samastāstā devyo brahmāṇīpramukhā layam |
tasyā devyāstanau jagmurekaivāsīttadāmbikā

मग ब्रह्माणी आदी सर्व देवी त्या देवीच्या देहात लीन झाल्या, आणि अंबिका एकटीच उरली.

तदनन्तर ब्रह्माणी आदि समस्त देवियाँ अम्बिका देवी के शरीर में लीन हो गईं। उस समय केवल अम्बिका देवी ही रह गईं।

Then all those goddesses, Brahmāṇī and the rest, dissolved into the body of the Goddess, and Ambikā was alone.

देव्युवाच ॥ ७ ॥devyuvāchaदेवी म्हणाली:देवी बोलीं:The Goddess said:

अहं विभूत्या बहुभिरिह रूपैर्यदास्थिता ।
तत्संहृतं मयैकैव तिष्ठाम्याजौ स्थिरो भव ॥ ८ ॥

ahaṃ vibhūtyā bahubhiriha rūpairyadāsthitā |
tatsaṃhṛtaṃ mayaikaiva tiṣṭhāmyājau sthiro bhava

मी माझ्या विभूतीने अनेक रूपांत येथे उभी होते; ती सर्व मी आवरून घेतली आहेत. आता मी एकटीच युद्धात उभी आहे; तूही स्थिर हो.

मैं अपनी ऐश्वर्यशक्ति से अनेक रूपों में यहाँ उपस्थित हुई थी। उन सब रूपों को मैंने समेट लिया। अब अकेली ही युद्ध में खड़ी हूँ। तुम भी स्थिर हो जाओ।

The many forms in which I stood here by my power I have withdrawn; I stand alone in the battle. Stand firm.

ऋषिरुवाच ॥ ९ ॥ṛṣiruvāchaऋषी म्हणाले:ऋषि बोले:The sage said:

ततः प्रववृते युद्धं देव्याः शुम्भस्य चोभयोः ।
पश्यतां सर्वदेवानामसुराणां च दारुणम् ॥ १० ॥

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ devyāḥ śumbhasya chobhayoḥ |
paśyatāṃ sarvadevānāmasurāṇāṃ cha dāruṇam

मग सर्व देव आणि असुर पाहत असताना देवी आणि शुंभ या दोघांत भयंकर युद्ध सुरू झाले.

तदनन्तर देवी और शुम्भ दोनों में सब देवताओं तथा दानवों के देखते-देखते भयंकर युद्ध छिड़ गया।

Then battle began between the two, the Goddess and Śumbha, terrible, as all the gods and asuras looked on.

शरवर्षैः शितैः शस्त्रैस्तथा चास्त्रैः सुदारुणैः ।
तयोर्युद्धमभूद् भूयः सर्वलोकभयङ्करम् ॥ ११ ॥

śaravarṣaiḥ śitaiḥ śastraistathā chāstraiḥ sudāruṇaiḥ |
tayoryuddhamabhūd bhūyaḥ sarvalokabhayaṅkaram

बाणांचा वर्षाव, तीक्ष्ण शस्त्रे आणि अतिदारुण अस्त्रे यांनी त्यांचे युद्ध पुन्हा सर्व लोकांना भयभीत करणारे झाले.

बाणों की वर्षा तथा तीखे शस्त्रों और दारुण अस्त्रों के प्रहार के कारण उन दोनों का युद्ध फिर सब लोगों के लिए बड़ा भयानक प्रतीत हुआ।

With showers of arrows, with sharp weapons and most dreadful missiles, their battle grew again, frightening all the worlds.

दिव्यान्यस्त्राणि शतशो मुमुचे यान्यथाम्बिका ।
बभञ्ज तानि दैत्येन्द्रस्तत्प्रतीघातकर्तृभिः ॥ १२ ॥

divyānyastrāṇi śataśo mumuche yānyathāmbikā |
babhañja tāni daityendrastatpratīghātakartṛbhiḥ

अंबिकेने सोडलेली शेकडो दिव्य अस्त्रे दैत्यराजाने त्यांना निष्प्रभ करणाऱ्या अस्त्रांनी मोडली.

उस समय अम्बिका देवी ने जो सैकड़ों दिव्य अस्त्र छोड़े, उन्हें दैत्यराज शुम्भ ने उनके निवारक अस्त्रों द्वारा काट डाला।

The divine missiles that Ambikā loosed by the hundred, the lord of the daityas broke with missiles made to counter them.

मुक्तानि तेन चास्त्राणि दिव्यानि परमेश्वरी ।
बभञ्ज लीलयैवोग्रहुङ्कारोच्चारणादिभिः ॥ १३ ॥

muktāni tena chāstrāṇi divyāni parameśvarī |
babhañja līlayaivograhuṅkārochchāraṇādibhiḥ

आणि त्याने सोडलेली दिव्य अस्त्रे परमेश्वरीने उग्र हुंकार इत्यादींनी खेळातच मोडली.

इसी प्रकार शुम्भ ने भी जो दिव्य अस्त्र चलाए, उन्हें परमेश्वरी ने भयंकर हुंकार आदि के उच्चारण द्वारा खेल-खेल में ही नष्ट कर डाला।

And the divine missiles he loosed, the supreme Goddess broke as if in play, with fierce cries of ‘huṃ’ and the like.

ततः शरशतैर्देवीमाच्छादयत सोऽसुरः ।
सापि तत्कुपिता देवी धनुश्चिच्छेद चेषुभिः ॥ १४ ॥

tataḥ śaraśatairdevīmāchchhādayata so'suraḥ |
sāpi tatkupitā devī dhanuśchichchheda cheṣubhiḥ

मग त्या असुराने शेकडो बाणांनी देवीला झाकले; क्रुद्ध झालेल्या देवीने बाणांनी त्याचे धनुष्य छाटले.

तब उस असुर ने सैकड़ों बाणों से देवी को आच्छादित कर दिया। यह देख क्रोध में भरी हुई देवी ने भी बाण मारकर उसका धनुष काट डाला।

Then the asura covered the Goddess with hundreds of arrows; and the Goddess, angered, cut his bow with her arrows.

छिन्ने धनुषि दैत्येन्द्रस्तथा शक्तिमथाददे ।
चिच्छेद देवी चक्रेण तामप्यस्य करे स्थिताम् ॥ १५ ॥

chhinne dhanuṣi daityendrastathā śaktimathādade |
chichchheda devī chakreṇa tāmapyasya kare sthitām

धनुष्य तुटल्यावर दैत्यराजाने शक्ती घेतली; पण देवीने चक्राने त्याच्या हातातील ती शक्तीही छाटली.

धनुष कट जाने पर दैत्यराज ने शक्ति हाथ में ली, किन्तु देवी ने चक्र से उसके हाथ की शक्ति को भी काट गिराया।

His bow cut, the lord of the daityas took up a spear; and the Goddess cut that too with her discus, even as it was in his hand.

ततः खड्गमुपादाय शतचन्द्रं च भानुमत् ।
अभ्यधावत्तदा देवीं दैत्यानामधिपेश्वरः ॥ १६ ॥

tataḥ khaḍgamupādāya śatachandraṃ cha bhānumat |
abhyadhāvattadā devīṃ daityānāmadhipeśvaraḥ

मग दैत्यांच्या अधिपतीने खड्ग आणि शंभर चंद्र जडवलेली चमकदार ढाल घेऊन देवीवर धाव घेतली.

तत्पश्चात दैत्यों के स्वामी शुम्भ ने सौ चन्द्रमाओं के समान चमकने वाली ढाल और तलवार हाथ में ली और उस समय देवी पर धावा किया।

Then the lord of the daityas took a sword and a shining shield marked with a hundred moons, and rushed at the Goddess.

तस्यापतत एवाशु खड्गं चिच्छेद चण्डिका ।
धनुर्मुक्तैः शितैर्बाणैश्चर्म चार्ककरामलम् ।
अश्वांश्च पातयामास रथं सारथिना सह ॥ १७ ॥

tasyāpatata evāśu khaḍgaṃ chichchheda chaṇḍikā |
dhanurmuktaiḥ śitairbāṇaiścharma chārkakarāmalam |
aśvāṃścha pātayāmāsa rathaṃ sārathinā saha

तो येताच चंडिकेने धनुष्यातून सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे खड्ग आणि सूर्यकिरणांसारखी निर्मळ ढाल त्वरित छाटली; आणि त्याचे घोडे आणि सारथ्यासह रथ पाडला.

उसके आते ही चण्डिका ने धनुष से छोड़े हुए तीखे बाणों द्वारा उसकी तलवार और सूर्य की किरणों के समान उज्ज्वल ढाल को तुरंत काट डाला, और उसके घोड़ों तथा सारथि सहित रथ को भी गिरा दिया।

As he came on, Caṇḍikā swiftly cut his sword with sharp arrows loosed from her bow, and his shield bright as the sun’s rays; and she struck down his horses, and his chariot with its driver.

हताश्वः स तदा दैत्यश्छिन्नधन्वा विसारथिः ।
जग्राह मुद्गरं घोरमम्बिकानिधनोद्यतः ॥ १८ ॥

hatāśvaḥ sa tadā daityaśchhinnadhanvā visārathiḥ |
jagrāha mudgaraṃ ghoramambikānidhanodyataḥ

घोडे मेलेले, धनुष्य तुटलेले, सारथीविना तो दैत्य मग अंबिकेला मारण्याच्या उद्देशाने भयंकर मुद्गर घेऊन उठला.

घोड़े मारे जाने, धनुष कट जाने और सारथि के न रहने पर वह दैत्य अम्बिका को मारने के लिए उद्यत होकर भयंकर मुद्गर लेकर उठा।

His horses killed, his bow cut, without a charioteer, the daitya then seized a terrible hammer, bent on killing Ambikā.

चिच्छेदापततस्तस्य मुद्गरं निशितैः शरैः ।
तथापि सोऽभ्यधावत्तां मुष्टिमुद्यम्य वेगवान् ॥ १९ ॥

chichchhedāpatatastasya mudgaraṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
tathāpi so'bhyadhāvattāṃ muṣṭimudyamya vegavān

तो येताच तिने तीक्ष्ण बाणांनी त्याचा मुद्गरही छाटला; तरीही तो मूठ उगारून वेगाने तिच्यावर धावला.

उसे आते देख देवी ने अपने तीक्ष्ण बाणों से उसका मुद्गर भी काट डाला, तिस पर भी वह असुर मुक्का तानकर बड़े वेग से देवी की ओर झपटा।

As he came on, she cut his hammer with sharp arrows; even so he rushed at her swiftly, raising his fist.

स मुष्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुङ्गवः ।
देव्यास्तं चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत् ॥ २० ॥

sa muṣṭiṃ pātayāmāsa hṛdaye daityapuṅgavaḥ |
devyāstaṃ chāpi sā devī talenorasyatāḍayat

त्या दैत्यश्रेष्ठाने देवीच्या हृदयावर मूठ मारली; आणि देवीनेही त्याच्या छातीवर तळहाताने प्रहार केला.

उस दैत्यराज ने देवी की छाती में मुक्का मारा, तब उन देवी ने भी उसकी छाती में एक चाँटा जड़ दिया।

That bull among the daityas brought his fist down on the Goddess’s heart; and the Goddess struck him on the chest with her palm.

तलप्रहाराभिहतो निपपात महीतले ।
स दैत्यराजः सहसा पुनरेव तथोत्थितः ॥ २१ ॥

talaprahārābhihato nipapāta mahītale |
sa daityarājaḥ sahasā punareva tathotthitaḥ

तळहाताच्या प्रहाराने आहत होऊन तो दैत्यराज जमिनीवर पडला, आणि लगेच पुन्हा उठला.

देवी का थप्पड़ खाकर दैत्यराज शुम्भ पृथ्वी पर गिर पड़ा, किन्तु पुनः सहसा पूर्ववत् उठकर खड़ा हो गया।

Struck by the blow of her palm, the king of the daityas fell to the ground, and at once rose up again.

उत्पत्य च प्रगृह्योच्चैर्देवीं गगनमास्थितः ।
तत्रापि सा निराधारा युयुधे तेन चण्डिका ॥ २२ ॥

utpatya cha pragṛhyochchairdevīṃ gaganamāsthitaḥ |
tatrāpi sā nirādhārā yuyudhe tena chaṇḍikā

मग उसळी घेऊन देवीला धरून तो उंच आकाशात गेला; तेथेही निराधार राहून चंडिका त्याच्याशी लढली.

फिर वह उछला और देवी को ऊपर ले जाकर आकाश में खड़ा हो गया; तब चण्डिका आकाश में भी बिना किसी आधार के ही शुम्भ के साथ युद्ध करने लगीं।

Leaping up and seizing the Goddess, he rose high into the sky; there too Caṇḍikā, without support, fought him.

नियुद्धं खे तदा दैत्यश्चण्डिका च परस्परम् ।
चक्रतुः प्रथमं सिद्धमुनिविस्मयकारकम् ॥ २३ ॥

niyuddhaṃ khe tadā daityaśchaṇḍikā cha parasparam |
chakratuḥ prathamaṃ siddhamunivismayakārakam

तेव्हा दैत्य आणि चंडिका आकाशात एकमेकांशी मल्लयुद्ध करू लागले; असे युद्ध पूर्वी कधी झाले नव्हते, आणि त्याने सिद्ध-मुनींना विस्मित केले.

उस समय दैत्य और चण्डिका आकाश में एक-दूसरे से लड़ने लगे। उनका वह युद्ध पहले कभी नहीं हुआ था। वह मुनियों को विस्मय में डालने वाला हुआ।

Then the daitya and Caṇḍikā fought hand to hand in the sky, as never before, to the wonder of the siddhas and sages.

ततो नियुद्धं सुचिरं कृत्वा तेनाम्बिका सह ।
उत्पात्य भ्रामयामास चिक्षेप धरणीतले ॥ २४ ॥

tato niyuddhaṃ suchiraṃ kṛtvā tenāmbikā saha |
utpātya bhrāmayāmāsa chikṣepa dharaṇītale

मग पुष्कळ वेळ त्याच्याशी मल्लयुद्ध केल्यावर अंबिकेने त्याला उचलून गरगर फिरवले आणि जमिनीवर आपटले.

फिर अम्बिका ने शुम्भ के साथ बहुत देर तक युद्ध करने के पश्चात उसे उठाकर घुमाया और पृथ्वी पर पटक दिया।

Then, after fighting with him hand to hand for a long time, Ambikā lifted him up, whirled him round, and hurled him to the ground.

स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः ।
अभ्यधावत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया ॥ २५ ॥

sa kṣipto dharaṇīṃ prāpya muṣṭimudyamya vegitaḥ |
abhyadhāvata duṣṭātmā chaṇḍikānidhanechchhayā

आपटल्यावर जमिनीवर येऊन तो दुरात्मा पुन्हा चंडिकेला मारण्याच्या इच्छेने मूठ उगारून वेगाने धावला.

पटके जाने पर पृथ्वी पर आने के बाद वह दुष्टात्मा दैत्य पुनः चण्डिका का वध करने के लिए उनकी ओर वेग से दौड़ा, मुक्का तानकर।

Hurled down, reaching the earth, the evil-souled one rushed on again, swiftly, raising his fist, wishing to kill Caṇḍikā.

तमायान्तं ततो देवी सर्वदैत्यजनेश्वरम् ।
जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि ॥ २६ ॥

tamāyāntaṃ tato devī sarvadaityajaneśvaram |
jagatyāṃ pātayāmāsa bhittvā śūlena vakṣasi

सर्व दैत्यांचा अधिपती असलेला तो येत असताना देवीने शूळाने त्याची छाती भेदून त्याला जमिनीवर पाडले.

तब समस्त दैत्यजनों के स्वामी शुम्भ को अपनी ओर आते देख देवी ने त्रिशूल से उसकी छाती छेदकर उसे पृथ्वी पर गिरा दिया।

As that lord of all the daityas came on, the Goddess pierced him in the chest with her spear and felled him to the earth.

स गतासुः पपातोर्व्यां देवीशूलाग्रविक्षतः ।
चालयन् सकलां पृथ्वीं साब्धिद्वीपां सपर्वताम् ॥ २७ ॥

sa gatāsuḥ papātorvyāṃ devīśūlāgravikṣataḥ |
chālayan sakalāṃ pṛthvīṃ sābdhidvīpāṃ saparvatām

देवीच्या शूळाच्या टोकाने घायाळ होऊन तो प्राणहीन होऊन समुद्र, द्वीप आणि पर्वत यांसह सारी पृथ्वी हादरवत जमिनीवर पडला.

देवी के शूल की धार से घायल होने पर उसके प्राणपखेरू उड़ गए और वह समुद्रों, द्वीपों और पर्वतों सहित समूची पृथ्वी को कँपाता हुआ भूमि पर गिर पड़ा।

Wounded by the point of the Goddess’s spear, he fell lifeless to the earth, shaking the whole earth with its oceans, islands and mountains.

ततः प्रसन्नमखिलं हते तस्मिन् दुरात्मनि ।
जगत्स्वास्थ्यमतीवाप निर्मलं चाभवन्नभः ॥ २८ ॥

tataḥ prasannamakhilaṃ hate tasmin durātmani |
jagatsvāsthyamatīvāpa nirmalaṃ chābhavannabhaḥ

तो दुरात्मा मारला गेल्यावर सर्व काही प्रसन्न झाले; जगाला पूर्ण स्वास्थ्य लाभले आणि आकाश निर्मळ झाले.

तदनन्तर उस दुरात्मा के मारे जाने पर सम्पूर्ण जगत प्रसन्न एवं पूर्ण स्वस्थ हो गया तथा आकाश स्वच्छ दिखाई देने लगा।

When that evil-souled one was slain, everything became serene; the world was at peace again, and the sky grew clear.

उत्पातमेघाः सोल्का ये प्रागासंस्ते शमं ययुः ।
सरितो मार्गवाहिन्यस्तथासंस्तत्र पातिते ॥ २९ ॥

utpātameghāḥ solkā ye prāgāsaṃste śamaṃ yayuḥ |
sarito mārgavāhinyastathāsaṃstatra pātite

पूर्वी जे अपशकुनी मेघ आणि उल्कापात होत होते ते शांत झाले, आणि तो पडताच नद्या आपल्या मार्गाने वाहू लागल्या.

पहले जो उत्पातसूचक मेघ और उल्कापात होते थे, वे सब शान्त हो गए, तथा उसके मारे जाने पर नदियाँ भी ठीक मार्ग से बहने लगीं।

The clouds of ill omen and the falling stars that had been there before were stilled, and when he fell the rivers flowed in their courses.

ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः ।
बभूवुर्निहते तस्मिन् गन्धर्वा ललितं जगुः ॥ ३० ॥

tato devagaṇāḥ sarve harṣanirbharamānasāḥ |
babhūvurnihate tasmin gandharvā lalitaṃ jaguḥ

तो मारला गेल्यावर सर्व देवगणांची मने आनंदाने भरली आणि गंधर्व मधुर गाऊ लागले.

शुम्भ की मृत्यु के बाद सम्पूर्ण देवताओं का हृदय हर्ष से भर गया और गन्धर्वगण मधुर गीत गाने लगे।

When he was slain, all the hosts of the gods were filled with joy, and the gandharvas sang sweetly.

अवादयंस्तथैवान्ये ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
ववुः पुण्यास्तथा वाताः सुप्रभोऽभूद्दिवाकरः ॥ ३१ ॥

avādayaṃstathaivānye nanṛtuśchāpsarogaṇāḥ |
vavuḥ puṇyāstathā vātāḥ suprabho'bhūddivākaraḥ

इतर वाद्ये वाजवू लागले आणि अप्सरा नाचू लागल्या; पवित्र वारे वाहू लागले आणि सूर्य उत्तम प्रभेने झळकू लागला.

दूसरे गन्धर्व बाजे बजाने लगे और अप्सराएँ नाचने लगीं। पवित्र वायु बहने लगी। सूर्य की प्रभा उत्तम हो गई।

Others played instruments, and the apsarases danced; pure winds blew, and the sun shone bright.

जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः ॥ ॐ ॥ ३२ ॥

jajvaluśchāgnayaḥ śāntāḥ śāntā digjanitasvanāḥ || oṃ

यज्ञांचे शांत अग्नी पुन्हा प्रज्वलित झाले आणि दिशांमध्ये उठलेले भयंकर नाद शांत झाले.

अग्निशाला की बुझी हुई आग अपने-आप प्रज्वलित हो उठी तथा सम्पूर्ण दिशाओं के भयंकर शब्द शान्त हो गए।

The sacred fires blazed up calmly, and the sounds that had arisen in the quarters grew calm.

Note

शान्ताः may describe the fires as ‘calm’ or ‘that had gone out’; many translations take it as fires that had gone out blazing up again.

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये शुम्भवधो नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye śumbhavadho nāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||

Translations stay close to the words; words we supply are in [brackets], and where a line is read in more than one way, the note says so. The text and its numbering follow the Gita Press printing. How the text was established → Found an error? Tell us.