श्लोकपाठShlokpath

अष्टमोऽध्यायः

रक्तबीजवधः

Raktabījavadhaḥ

Chapter 8: The slaying of Raktabīja

  • Durgā Saptaśatī
  • The last episode · Mahāsarasvatī
  • 63 mantras

The powers of the gods take form as the Mothers and join the Goddess in battle. From every drop of Raktabīja’s blood that falls, a new demon rises, until Cāmuṇḍā drinks his blood and he is slain.

Meaning
Size
Roman
PDF

ध्यानम्

ॐ अरुणां करुणातरङ्गिताक्षीं
धृतपाशाङ्कुशबाणचापहस्ताम् ।
अणिमादिभिरावृतां मयूखै-
रहमित्येव विभावये भवानीम्

oṃ aruṇāṃ karuṇātaraṅgitākṣīṃ
dhṛtapāśāṅkuśabāṇachāpahastām |
aṇimādibhirāvṛtāṃ mayūkhai-
rahamityeva vibhāvaye bhavānīm

ॐ जिचा वर्ण अरुण आहे, जिच्या डोळ्यांत करुणेच्या लहरी उसळतात, जी हातांत पाश, अंकुश, बाण आणि धनुष्य धारण करते, अणिमा आदी सिद्धी जिला किरणांसारख्या वेढतात, त्या भवानीचे मी ‘ती मीच आहे’ या भावाने ध्यान करतो.

ॐ जिनके शरीर का रंग लाल है, जिनके नेत्रों में करुणा लहरें ले रही है, जो अपने हाथों में पाश, अंकुश, बाण और धनुष धारण करती हैं, अणिमा आदि सिद्धियाँ जिन्हें किरणों की भाँति घेरे हुए हैं, उन भवानी का मैं ‘वह मैं ही हूँ’ इस भाव से ध्यान करता हूँ।

Om. I meditate on Bhavānī, rosy red, her eyes overflowing with compassion, holding in her hands the noose, the goad, the arrow and the bow, surrounded by rays that are the powers of aṇimā and the rest, as ‘I am she’.

ॐ ऋषिरुवाच ॥ १ ॥oṃ ṛṣiruvāchaॐ ऋषी म्हणाले:ॐ ऋषि बोले:Om. The sage said:

चण्डे च निहते दैत्ये मुण्डे च विनिपातिते ।
बहुलेषु च सैन्येषु क्षयितेष्वसुरेश्वरः ॥ २ ॥

chaṇḍe cha nihate daitye muṇḍe cha vinipātite |
bahuleṣu cha sainyeṣu kṣayiteṣvasureśvaraḥ

चंड आणि मुंड मारले गेल्यावर आणि पुष्कळ सैन्य नष्ट झाल्यावर असुरराज

चण्ड और मुण्ड नामक दैत्यों के मारे जाने तथा बहुत सी सेना का संहार हो जाने पर असुरराज

When the daitya Caṇḍa had been slain and Muṇḍa struck down, and many of his armies destroyed, the lord of the asuras,

ततः कोपपराधीनचेताः शुम्भः प्रतापवान् ।
उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह ॥ ३ ॥

tataḥ kopaparādhīnachetāḥ śumbhaḥ pratāpavān |
udyogaṃ sarvasainyānāṃ daityānāmādideśa ha

प्रतापी शुंभाचे मन क्रोधाने व्यापले आणि त्याने दैत्यांच्या सर्व सैन्यांना युद्धासाठी सज्ज होण्याची आज्ञा दिली.

प्रतापी शुम्भ के मन में बड़ा क्रोध हुआ और उसने दैत्यों की सम्पूर्ण सेना को युद्ध के लिए कूच करने की आज्ञा दी।

the mighty Śumbha, his mind overcome by anger, ordered all the armies of the daityas to make ready.

अद्य सर्वबलैर्दैत्याः षडशीतिरुदायुधाः ।
कम्बूनां चतुरशीतिर्निर्यान्तु स्वबलैर्वृताः ॥ ४ ॥

adya sarvabalairdaityāḥ ṣaḍaśītirudāyudhāḥ |
kambūnāṃ chaturaśītirniryāntu svabalairvṛtāḥ

आज शस्त्रे उगारलेले शहाऐंशी दैत्य आपल्या सर्व सैन्यासह, आणि कंबू वंशाचे चौऱ्याऐंशी आपापल्या सैन्यासह निघोत.

आज उदायुध नाम के छियासी दैत्य-सेनापति अपनी सेनाओं के साथ युद्ध के लिए प्रस्थान करें, तथा कम्बु नामक दैत्यों के चौरासी सेनानायक अपनी वाहिनी से घिरे हुए यात्रा करें।

Today let the eighty-six daityas of upraised weapons go out with all their forces, and the eighty-four of the Kambus, each with his own troops.

Note

उदायुधाः, ‘with weapons raised’, is also read as the name of a clan of daityas.

कोटिवीर्याणि पञ्चाशदसुराणां कुलानि वै ।
शतं कुलानि धौम्राणां निर्गच्छन्तु ममाज्ञया ॥ ५ ॥

koṭivīryāṇi pañchāśadasurāṇāṃ kulāni vai |
śataṃ kulāni dhaumrāṇāṃ nirgachchhantu mamājñayā

कोटिवीर्य असुरांची पन्नास कुळे आणि धौम्रांची शंभर कुळे माझ्या आज्ञेने निघोत.

कोटिवीर्य कुल के पचास दैत्य-सेनापति और धौम्र कुल के सौ सेनानायक मेरी आज्ञा से सेना सहित कूच करें।

Let the fifty clans of asuras of tenfold-million strength, and the hundred clans of the Dhaumras, go out at my command.

कालका दौर्हृदा मौर्याः कालकेयास्तथासुराः ।
युद्धाय सज्जा निर्यान्तु आज्ञया त्वरिता मम ॥ ६ ॥

kālakā daurhṛdā mauryāḥ kālakeyāstathāsurāḥ |
yuddhāya sajjā niryāntu ājñayā tvaritā mama

कालक, दौर्हृद, मौर्य आणि कालकेय असुरही युद्धासाठी सज्ज होऊन माझ्या आज्ञेने त्वरित निघोत.

कालक, दौर्हृद, मौर्य और कालकेय असुर भी युद्ध के लिए तैयार होकर मेरी आज्ञा से तुरंत प्रस्थान करें।

Let the asuras Kālaka, Daurhṛda, Maurya and Kāleya, ready for battle, go out quickly at my command.

इत्याज्ञाप्यासुरपतिः शुम्भो भैरवशासनः ।
निर्जगाम महासैन्यसहस्रैर्बहुभिर्वृतः ॥ ७ ॥

ityājñāpyāsurapatiḥ śumbho bhairavaśāsanaḥ |
nirjagāma mahāsainyasahasrairbahubhirvṛtaḥ

अशी आज्ञा देऊन भयंकर शासन करणारा असुरराज शुंभ हजारो मोठ्या सैन्यांसह निघाला.

भयानक शासन करने वाला असुरराज शुम्भ इस प्रकार आज्ञा देकर सहस्रों बड़ी-बड़ी सेनाओं के साथ युद्ध के लिए निकला।

Having given these orders, Śumbha, lord of the asuras, of terrible command, went out surrounded by many thousands of great armies.

आयान्तं चण्डिका दृष्ट्वा तत्सैन्यमतिभीषणम् ।
ज्यास्वनैः पूरयामास धरणीगगनान्तरम् ॥ ८ ॥

āyāntaṃ chaṇḍikā dṛṣṭvā tatsainyamatibhīṣaṇam |
jyāsvanaiḥ pūrayāmāsa dharaṇīgaganāntaram

ते अतिभयानक सैन्य येताना पाहून चंडिकेने धनुष्याच्या टणत्काराने पृथ्वी आणि आकाशाचे अंतर भरून टाकले.

उसकी अत्यन्त भयंकर सेना आती देख चण्डिका ने अपने धनुष की टंकार से पृथ्वी और आकाश के बीच का भाग गुँजा दिया।

Seeing that most terrifying army approaching, Caṇḍikā filled the space between earth and sky with the twang of her bowstring.

ततः सिंहो महानादमतीव कृतवान् नृप ।
घण्टास्वनेन तन्नादमम्बिका चोपबृंहयत् ॥ ९ ॥

tataḥ siṃho mahānādamatīva kṛtavān nṛpa |
ghaṇṭāsvanena tannādamambikā chopabṛṃhayat

हे राजा, मग सिंहाने मोठी गर्जना केली, आणि अंबिकेने घंटेच्या नादाने ती गर्जना आणखी वाढवली.

राजन्! तदनन्तर देवी के सिंह ने भी बड़े जोर से दहाड़ना आरम्भ किया, फिर अम्बिका ने घण्टे के शब्द से उस ध्वनि को और भी बढ़ा दिया।

Then the lion roared a mighty roar, O king, and Ambikā swelled that roar with the sound of her bell.

धनुर्ज्यासिंहघण्टानां नादापूरितदिङ्मुखा ।
निनादैर्भीषणैः काली जिग्ये विस्तारितानना ॥ १० ॥

dhanurjyāsiṃhaghaṇṭānāṃ nādāpūritadiṅmukhā |
ninādairbhīṣaṇaiḥ kālī jigye vistāritānanā

धनुष्याचा टणत्कार, सिंहाची गर्जना आणि घंटेचा नाद यांनी दिशा भरल्या; आपले विक्राळ मुख पसरून कालीने भीषण नादांनी त्या सर्वांवर मात केली.

धनुष की टंकार, सिंह की दहाड़ और घण्टे की ध्वनि से सम्पूर्ण दिशाएँ गूँज उठीं। भयंकर नाद के कारण काली ने अपने विकराल मुख को और भी बढ़ा लिया तथा इस प्रकार वे विजयिनी हुईं।

Kālī, her mouth opened wide, filling the quarters with the sound of bowstring, lion and bell, overcame them all with her terrible roars.

तं निनादमुपश्रुत्य दैत्यसैन्यैश्चतुर्दिशम् ।
देवी सिंहस्तथा काली सरोषैः परिवारिताः ॥ ११ ॥

taṃ ninādamupaśrutya daityasainyaiśchaturdiśam |
devī siṃhastathā kālī saroṣaiḥ parivāritāḥ

तो नाद ऐकून दैत्यसैन्यांनी चहूबाजूंनी येऊन देवी, सिंह आणि काली यांना रागाने वेढले.

उस तुमुल नाद को सुनकर दैत्यों की सेनाओं ने चारों ओर से आकर चण्डिका देवी, सिंह तथा कालीदेवी को क्रोधपूर्वक घेर लिया।

Hearing that roar, the daitya armies, enraged, surrounded the Goddess, the lion and Kālī on all four sides.

एतस्मिन्नन्तरे भूप विनाशाय सुरद्विषाम् ।
भवायामरसिंहानामतिवीर्यबलान्विताः ॥ १२ ॥

etasminnantare bhūpa vināśāya suradviṣām |
bhavāyāmarasiṃhānāmativīryabalānvitāḥ

हे राजा, याच वेळी देवशत्रूंच्या नाशासाठी आणि सिंहासारख्या देवांच्या कल्याणासाठी अतिशय पराक्रम आणि बल यांनी युक्त

राजन्! इसी बीच असुरों के विनाश तथा देवताओं के अभ्युदय के लिए अत्यन्त वीर्य और बल से सम्पन्न

At this moment, O king, for the destruction of the enemies of the gods and for the good of the lion-like immortals, endowed with great might and strength,

ब्रह्मेशगुहविष्णूनां तथेन्द्रस्य च शक्तयः ।
शरीरेभ्यो विनिष्क्रम्य तद्रूपैश्चण्डिकां ययुः ॥ १३ ॥

brahmeśaguhaviṣṇūnāṃ tathendrasya cha śaktayaḥ |
śarīrebhyo viniṣkramya tadrūpaiśchaṇḍikāṃ yayuḥ

ब्रह्मा, शिव, गुह (कार्तिकेय), विष्णू आणि इंद्र यांच्या शक्ती त्यांच्या देहांतून निघून त्यांच्याच रूपांत चंडिकेकडे गेल्या.

ब्रह्मा, शिव, कार्तिकेय, विष्णु तथा इन्द्र आदि देवों की शक्तियाँ उनके शरीरों से निकलकर उन्हीं के रूप में चण्डिका देवी के पास गईं।

the powers of Brahmā, Śiva, Guha [Skanda] and Viṣṇu, and of Indra too, came forth from their bodies and went to Caṇḍikā in their forms.

यस्य देवस्य यद्रूपं यथाभूषणवाहनम् ।
तद्वदेव हि तच्छक्तिरसुरान् योद्धुमाययौ ॥ १४ ॥

yasya devasya yadrūpaṃ yathābhūṣaṇavāhanam |
tadvadeva hi tachchhaktirasurān yoddhumāyayau

ज्या देवाचे जसे रूप, जसे अलंकार आणि जसे वाहन, अगदी तशाच रूपात त्याची शक्ती असुरांशी लढण्यास आली.

जिस देवता का जैसा रूप, जैसी वेशभूषा और जैसा वाहन है, ठीक वैसे ही साधनों से सम्पन्न होकर उसकी शक्ति असुरों से युद्ध करने के लिए आई।

Whatever the form of each god, and his ornaments and mount, in just that form his power came to fight the asuras.

हंसयुक्तविमानाग्रे साक्षसूत्रकमण्डलुः ।
आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्ब्रह्माणी साभिधीयते ॥ १५ ॥

haṃsayuktavimānāgre sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ |
āyātā brahmaṇaḥ śaktirbrahmāṇī sābhidhīyate

हंसयुक्त विमानाच्या अग्रभागी अक्षसूत्र आणि कमंडलू घेतलेली ब्रह्मदेवाची शक्ती आली; तिला ब्रह्माणी म्हणतात.

सबसे पहले हंसयुक्त विमान पर बैठी हुई अक्षसूत्र और कमण्डलु से सुशोभित ब्रह्मा की शक्ति उपस्थित हुई, जिसे ब्रह्माणी कहते हैं।

At the front of a chariot yoked to swans came the power of Brahmā, with rosary and water-pot: she is called Brahmāṇī.

माहेश्वरी वृषारूढा त्रिशूलवरधारिणी ।
महाहिवलया प्राप्ता चन्द्ररेखाविभूषणा ॥ १६ ॥

māheśvarī vṛṣārūḍhā triśūlavaradhāriṇī |
mahāhivalayā prāptā chandrarekhāvibhūṣaṇā

माहेश्वरी वृषभावर आरूढ होऊन, श्रेष्ठ त्रिशूळ धारण करून, महासर्पांची कंकणे घालून, चंद्ररेखेने भूषित होऊन आली.

महादेव की शक्ति वृषभ पर आरूढ़ हो हाथों में श्रेष्ठ त्रिशूल धारण किए, महानाग का कंकण पहने, मस्तक में चन्द्ररेखा से विभूषित होकर वहाँ आ पहुँची।

Māheśvarī came riding a bull, bearing the finest trident, with great serpents for bracelets, adorned with the crescent moon.

कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना ।
योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी ॥ १७ ॥

kaumārī śaktihastā cha mayūravaravāhanā |
yoddhumabhyāyayau daityānambikā guharūpiṇī

हातात शक्ती घेतलेली, श्रेष्ठ मोरावर आरूढ कौमारी, गुहरूपिणी अंबिका, दैत्यांशी लढण्यास आली.

कार्तिकेय की शक्ति रूपा जगदम्बिका उन्हीं का रूप धारण किए श्रेष्ठ मयूर पर आरूढ़ हो हाथ में शक्ति लिए दैत्यों से युद्ध करने के लिए आई।

Kaumārī, spear in hand, riding the finest peacock, came to fight the daityas: Ambikā in the form of Guha.

तथैव वैष्णवी शक्तिर्गरुडोपरि संस्थिता ।
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गखड्गहस्ताभ्युपाययौ ॥ १८ ॥

tathaiva vaiṣṇavī śaktirgaruḍopari saṃsthitā |
śaṅkhachakragadāśārṅgakhaḍgahastābhyupāyayau

त्याचप्रमाणे विष्णूंची शक्ती गरुडावर बसून शंख, चक्र, गदा, शार्ङ्ग धनुष्य आणि खड्ग हातांत घेऊन आली.

इसी प्रकार भगवान विष्णु की शक्ति गरुड़ पर विराजमान हो शंख, चक्र, गदा, शार्ङ्ग धनुष तथा खड्ग हाथ में लिए वहाँ आई।

Likewise the power of Viṣṇu, seated on Garuḍa, came with conch, discus, mace, the bow Śārṅga and sword in her hands.

यज्ञवाराहमतुलं रूपं या बिभ्रतो हरेः ।
शक्तिः साप्याययौ तत्र वाराहीं बिभ्रती तनुम् ॥ १९ ॥

yajñavārāhamatulaṃ rūpaṃ yā bibhrato hareḥ |
śaktiḥ sāpyāyayau tatra vārāhīṃ bibhratī tanum

अनुपम यज्ञवराहाचे रूप धारण करणाऱ्या हरीची शक्तीही वाराहीचे शरीर धारण करून तेथे आली.

अनुपम यज्ञवाराह का रूप धारण करने वाले श्रीहरि की शक्ति भी वाराह शरीर धारण करके वहाँ आई।

The power of Hari, who bears the matchless form of the Sacrificial Boar, came there too, in the body of Vārāhī.

नारसिंही नृसिंहस्य बिभ्रती सदृशं वपुः ।
प्राप्ता तत्र सटाक्षेपक्षिप्तनक्षत्रसंहतिः ॥ २० ॥

nārasiṃhī nṛsiṃhasya bibhratī sadṛśaṃ vapuḥ |
prāptā tatra saṭākṣepakṣiptanakṣatrasaṃhatiḥ

नारसिंही नृसिंहासारखे शरीर धारण करून आली; तिच्या आयाळीच्या झटक्यांनी नक्षत्रसमूह विखुरत होते.

नारसिंही शक्ति भी नृसिंह के समान शरीर धारण करके वहाँ आई। उसकी गर्दन के बालों के झटकों से आकाश के तारे बिखरे पड़ते थे।

Nārasiṃhī came there in a body like Nṛsiṃha’s, scattering the hosts of stars with a toss of her mane.

वज्रहस्ता तथैवैन्द्री गजराजोपरि स्थिता ।
प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा ॥ २१ ॥

vajrahastā tathaivaindrī gajarājopari sthitā |
prāptā sahasranayanā yathā śakrastathaiva sā

त्याचप्रमाणे वज्र हातात घेतलेली, गजराजावर बसलेली, सहस्रनयना ऐंद्री आली; इंद्र जसा, तशीच ती होती.

इसी प्रकार इन्द्र की शक्ति वज्र हाथ में लिए गजराज ऐरावत पर बैठकर आई। उसके भी सहस्र नेत्र थे। इन्द्र का जैसा रूप है, वैसा ही उसका भी था।

And Aindrī came, thunderbolt in hand, seated on the king of elephants, thousand-eyed: just as Śakra is, so was she.

ततः परिवृतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः ।
हन्यन्तामसुराः शीघ्रं मम प्रीत्याऽह चण्डिकाम् ॥ २२ ॥

tataḥ parivṛtastābhirīśāno devaśaktibhiḥ |
hanyantāmasurāḥ śīghraṃ mama prītyā'ha chaṇḍikām

मग त्या देवशक्तींनी वेढलेले ईशान चंडिकेला म्हणाले: माझ्या प्रीतीसाठी असुरांचा लवकर संहार होवो.

तदनन्तर उन देवशक्तियों से घिरे हुए महादेव ने चण्डिका से कहा: मेरी प्रसन्नता के लिए तुम शीघ्र ही इन असुरों का संहार करो।

Then Īśāna [Śiva], surrounded by those powers of the gods, said to Caṇḍikā: For my pleasure, let the asuras be slain quickly.

ततो देवीशरीरात्तु विनिष्क्रान्तातिभीषणा ।
चण्डिकाशक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी ॥ २३ ॥

tato devīśarīrāttu viniṣkrāntātibhīṣaṇā |
chaṇḍikāśaktiratyugrā śivāśataninādinī

तेव्हा देवीच्या देहातून अतिभयानक, अत्यंत उग्र, शेकडो कोल्ह्यांसारखा नाद करणारी चंडिकाशक्ती प्रकट झाली.

तब देवी के शरीर से अत्यन्त भयानक और परम उग्र चण्डिका शक्ति प्रकट हुई, जो सैकड़ों गीदड़ियों की भाँति आवाज करने वाली थी।

Then from the body of the Goddess there came forth the power of Caṇḍikā, most terrible, most fierce, howling like a hundred jackals.

सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता ।
दूत त्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः ॥ २४ ॥

sā chāha dhūmrajaṭilamīśānamaparājitā |
dūta tvaṃ gachchha bhagavan pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ

त्या अपराजितेने धूम्रवर्ण जटाधारी ईशानांना म्हटले: भगवन्, तुम्ही दूत होऊन शुंभ-निशुंभांकडे जा,

उस अपराजिता देवी ने धूमिल जटा वाले महादेव से कहा: भगवन्! आप शुम्भ-निशुम्भ के पास दूत बनकर जाइए,

And that undefeated one said to Īśāna, of the smoke-coloured matted hair: Blessed one, go as my messenger to Śumbha and Niśumbha.

ब्रूहि शुम्भं निशुम्भं च दानवावतिगर्वितौ ।
ये चान्ये दानवास्तत्र युद्धाय समुपस्थिताः ॥ २५ ॥

brūhi śumbhaṃ niśumbhaṃ cha dānavāvatigarvitau |
ye chānye dānavāstatra yuddhāya samupasthitāḥ

आणि त्या अतिगर्विष्ठ दानवांना, शुंभ-निशुंभांना, आणि तेथे युद्धासाठी जमलेल्या इतर दानवांना सांगा:

और उन अत्यन्त गर्वीले दानव शुम्भ और निशुम्भ से तथा उनके अतिरिक्त भी जो दानव युद्ध के लिए वहाँ उपस्थित हों, उनसे कहिए:

Tell Śumbha and Niśumbha, those two over-proud dānavas, and the other dānavas gathered there for battle:

त्रैलोक्यमिन्द्रो लभतां देवाः सन्तु हविर्भुजः ।
यूयं प्रयात पातालं यदि जीवितुमिच्छथ ॥ २६ ॥

trailokyamindro labhatāṃ devāḥ santu havirbhujaḥ |
yūyaṃ prayāta pātālaṃ yadi jīvitumichchhatha

त्रैलोक्य इंद्राला मिळो आणि देव हविर्भाग भोगोत. जगण्याची इच्छा असेल तर तुम्ही पाताळात जा.

दैत्यो! यदि तुम जीवित रहना चाहते हो तो पाताल को लौट जाओ। इन्द्र को त्रिलोकी का राज्य मिल जाए और देवता यज्ञभाग का उपभोग करें।

Let Indra have the three worlds, and let the gods receive the offerings. You go to the underworld, if you wish to live.

बलावलेपादथ चेद्भवन्तो युद्धकाङ्क्षिणः ।
तदागच्छत तृप्यन्तु मच्छिवाः पिशितेन वः ॥ २७ ॥

balāvalepādatha chedbhavanto yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
tadāgachchhata tṛpyantu machchhivāḥ piśitena vaḥ

जर बळाच्या गर्वाने तुम्हाला युद्धाची इच्छा असेल, तर या; माझ्या शिवा (कोल्हिणी) तुमच्या मांसाने तृप्त होवोत.

यदि बल के घमण्ड में आकर तुम युद्ध की अभिलाषा रखते हो, तो आओ; मेरी शिवाएँ (योगिनियाँ) तुम्हारे कच्चे मांस से तृप्त हों।

But if, in the pride of your strength, you long for battle, then come, and let my jackals feast on your flesh.

यतो नियुक्तो दौत्येन तया देव्या शिवः स्वयम् ।
शिवदूतीति लोकेऽस्मिंस्ततः सा ख्यातिमागता ॥ २८ ॥

yato niyukto dautyena tayā devyā śivaḥ svayam |
śivadūtīti loke'smiṃstataḥ sā khyātimāgatā

त्या देवीने स्वतः शिवांनाच दूत म्हणून नेमले, म्हणून ती या जगात ‘शिवदूती’ म्हणून प्रसिद्ध झाली.

चूँकि उस देवी ने भगवान शिव को दूत के कार्य में नियुक्त किया था, इसलिए वे ‘शिवदूती’ के नाम से संसार में विख्यात हुईं।

Because that Goddess appointed Śiva himself as her messenger, she became famed in this world as Śivadūtī.

तेऽपि श्रुत्वा वचो देव्याः शर्वाख्यातं महासुराः ।
अमर्षापूरिता जग्मुर्यत्र कात्यायनी स्थिता ॥ २९ ॥

te'pi śrutvā vacho devyāḥ śarvākhyātaṃ mahāsurāḥ |
amarṣāpūritā jagmuryatra kātyāyanī sthitā

शर्वांनी सांगितलेले देवीचे वचन ऐकून ते महासुर क्रोधाने भरले आणि जिथे कात्यायनी होती तिकडे गेले.

वे महादैत्य भी भगवान शंकर के मुँह से देवी के वचन सुनकर क्रोध में भर गए और जहाँ कात्यायनी विराजमान थीं, उस ओर बढ़े।

Hearing the Goddess’s words, as told by Śarva, the great asuras, filled with indignation, went to where Kātyāyanī stood.

ततः प्रथममेवाग्रे शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः ।
ववर्षुरुद्धतामर्षास्तां देवीममरारयः ॥ ३० ॥

tataḥ prathamamevāgre śaraśaktyṛṣṭivṛṣṭibhiḥ |
vavarṣuruddhatāmarṣāstāṃ devīmamarārayaḥ

मग उफाळलेल्या क्रोधाने ते देवशत्रू आरंभीच देवीवर बाण, शक्ती आणि ऋष्टी यांचा वर्षाव करू लागले.

तदनन्तर वे देवशत्रु अमर्ष में भरकर पहले ही देवी के ऊपर बाण, शक्ति और ऋष्टि आदि अस्त्रों की वृष्टि करने लगे।

Then, right at the start, the enemies of the gods, wild with anger, rained arrows, spears and lances on the Goddess.

सा च तान् प्रहितान् बाणाञ्छूलशक्तिपरश्वधान् ।
चिच्छेद लीलयाऽध्मातधनुर्मुक्तैर्महेषुभिः ॥ ३१ ॥

sā cha tān prahitān bāṇāñchhūlaśaktiparaśvadhān |
chichchheda līlayā'dhmātadhanurmuktairmaheṣubhiḥ

आणि तिने खेळातच, ताणलेल्या धनुष्यातून सोडलेल्या महाबाणांनी, त्यांनी फेकलेले बाण, शूळ, शक्ती आणि परशू छाटले.

तब देवी ने भी खेल-खेल में ही धनुष की टंकार करके उसके बड़े-बड़े बाणों द्वारा दैत्यों के चलाए हुए बाण, शूल, शक्ति और फरसों को काट डाला।

And she, as if in play, cut down the arrows, tridents, spears and axes they hurled, with great arrows loosed from her drawn bow.

तस्याग्रतस्तथा काली शूलपातविदारितान् ।
खट्वाङ्गपोथितांश्चारीन् कुर्वती व्यचरत्तदा ॥ ३२ ॥

tasyāgratastathā kālī śūlapātavidāritān |
khaṭvāṅgapothitāṃśchārīn kurvatī vyacharattadā

आणि काली तिच्यापुढे राहून शूळाच्या प्रहारांनी शत्रूंना फाडत आणि खट्वांगाने चिरडत संचार करू लागली.

फिर काली उनके आगे होकर शत्रुओं को शूल के प्रहार से विदीर्ण करने लगीं और खट्वांग से उनका कचूमर निकालती हुई रणभूमि में विचरने लगीं।

And Kālī moved before her, tearing the enemies apart with blows of her spear and crushing them with her skull-staff.

कमण्डलुजलाक्षेपहतवीर्यान् हतौजसः ।
ब्रह्माणी चाकरोच्छत्रून् येन येन स्म धावति ॥ ३३ ॥

kamaṇḍalujalākṣepahatavīryān hataujasaḥ |
brahmāṇī chākarochchhatrūn yena yena sma dhāvati

ब्रह्माणी जिथे जिथे धावत असे, तिथे तिथे कमंडलूचे जल शिंपडून शत्रूंचे पराक्रम आणि ओज नष्ट करत असे.

ब्रह्माणी भी जिस-जिस ओर दौड़ती थीं, उसी-उसी ओर अपने कमण्डलु का जल छिड़ककर शत्रुओं के ओज और पराक्रम को नष्ट कर देती थीं।

And wherever Brahmāṇī ran, she robbed the enemies of their valour and their strength by sprinkling water from her water-pot.

माहेश्वरी त्रिशूलेन तथा चक्रेण वैष्णवी ।
दैत्याञ्जघान कौमारी तथा शक्त्यातिकोपना ॥ ३४ ॥

māheśvarī triśūlena tathā chakreṇa vaiṣṇavī |
daityāñjaghāna kaumārī tathā śaktyātikopanā

माहेश्वरीने त्रिशूळाने, वैष्णवीने चक्राने आणि अत्यंत क्रुद्ध कौमारीने शक्तीने दैत्यांचा वध केला.

माहेश्वरी ने त्रिशूल से, वैष्णवी ने चक्र से और अत्यन्त क्रोध में भरी हुई कौमारी ने शक्ति से दैत्यों का संहार आरम्भ किया।

Māheśvarī slew the daityas with her trident, Vaiṣṇavī with her discus, and Kaumārī, in great anger, with her spear.

ऐन्द्रीकुलिशपातेन शतशो दैत्यदानवाः ।
पेतुर्विदारिताः पृथ्व्यां रुधिरौघप्रवर्षिणः ॥ ३५ ॥

aindrīkuliśapātena śataśo daityadānavāḥ |
peturvidāritāḥ pṛthvyāṃ rudhiraughapravarṣiṇaḥ

ऐंद्रीच्या वज्राघाताने फाटून शेकडो दैत्य-दानव रक्ताच्या धारा सोडत जमिनीवर पडले.

ऐन्द्री के वज्र के प्रहार से विदीर्ण होकर सैकड़ों दैत्य-दानव रक्त की धारा बहाते हुए पृथ्वी पर सो गए।

Torn apart by the blows of Aindrī’s thunderbolt, daityas and dānavas fell to the earth by the hundred, pouring out streams of blood.

तुण्डप्रहारविध्वस्ता दंष्ट्राग्रक्षतवक्षसः ।
वाराहमूर्त्या न्यपतंश्चक्रेण च विदारिताः ॥ ३६ ॥

tuṇḍaprahāravidhvastā daṃṣṭrāgrakṣatavakṣasaḥ |
vārāhamūrtyā nyapataṃśchakreṇa cha vidāritāḥ

वराहरूपिणीच्या मुसकटीच्या प्रहारांनी उद्ध्वस्त झालेले, दाढांच्या टोकांनी छाती फाटलेले आणि चक्राने चिरलेले दैत्य कोसळले.

वाराही शक्ति ने कितनों को अपनी थूथुन की मार से नष्ट किया, दाढ़ों के अग्रभाग से कितनों की छाती छेद डाली और कितने ही चक्र की चोट से विदीर्ण होकर गिर पड़े।

Shattered by blows of her snout, their chests torn by the tips of her tusks, ripped by her discus, they fell before the Boar-formed one.

नखैर्विदारितांश्चान्यान् भक्षयन्ती महासुरान् ।
नारसिंही चचाराजौ नादापूर्णदिगम्बरा ॥ ३७ ॥

nakhairvidāritāṃśchānyān bhakṣayantī mahāsurān |
nārasiṃhī chachārājau nādāpūrṇadigambarā

नारसिंही नखांनी फाडलेल्या इतर महासुरांचे भक्षण करत, गर्जनेने दिशा आणि आकाश भरत रणांगणात संचार करू लागली.

नारसिंही भी दूसरे-दूसरे महादैत्यों को अपने नखों से विदीर्ण करके खाती और सिंहनाद से दिशाओं एवं आकाश को गुँजाती हुई युद्धक्षेत्र में विचरने लगी।

Nārasiṃhī moved through the battle, devouring other great demons torn by her claws, filling the quarters and the sky with her roar.

चण्डाट्टहासैरसुराः शिवदूत्यभिदूषिताः ।
पेतुः पृथिव्यां पतितांस्तांश्चखादाथ सा तदा ॥ ३८ ॥

chaṇḍāṭṭahāsairasurāḥ śivadūtyabhidūṣitāḥ |
petuḥ pṛthivyāṃ patitāṃstāṃśchakhādātha sā tadā

शिवदूतीच्या प्रचंड अट्टहासाने पीडलेले असुर जमिनीवर कोसळले, आणि पडताच तिने त्यांचे भक्षण केले.

कितने ही असुर शिवदूती के प्रचण्ड अट्टहास से अत्यन्त भयभीत होकर पृथ्वी पर गिर पड़े और गिरने पर उन्हें शिवदूती ने उस समय अपना ग्रास बना लिया।

Assailed by Śivadūtī’s fierce laughter, the asuras fell to the earth, and she then devoured them as they fell.

इति मातृगणं क्रुद्धं मर्दयन्तं महासुरान् ।
दृष्ट्वाभ्युपायैर्विविधैर्नेशुर्देवारिसैनिकाः ॥ ३९ ॥

iti mātṛgaṇaṃ kruddhaṃ mardayantaṃ mahāsurān |
dṛṣṭvābhyupāyairvividhairneśurdevārisainikāḥ

अशा प्रकारे क्रुद्ध मातृगण नाना उपायांनी महासुरांचे मर्दन करत असलेले पाहून देवशत्रूंचे सैनिक नष्ट झाले.

इस प्रकार क्रोध में भरे हुए मातृगणों को नाना प्रकार के उपायों से बड़े-बड़े असुरों का मर्दन करते देख दैत्यसैनिक भाग खड़े हुए।

Seeing the angry band of Mothers crushing the great asuras by many means, the soldiers of the gods’ enemies perished.

पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान् ।
योद्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः ॥ ४० ॥

palāyanaparān dṛṣṭvā daityān mātṛgaṇārditān |
yoddhumabhyāyayau kruddho raktabījo mahāsuraḥ

मातृगणांनी पीडलेले दैत्य पळत असलेले पाहून रक्तबीज नावाचा महासुर क्रोधाने लढण्यास आला.

मातृगणों से पीड़ित दैत्यों को युद्ध से भागते देख रक्तबीज नामक महादैत्य क्रोध में भरकर युद्ध करने के लिए आया।

Seeing the daityas, harried by the Mothers, bent on flight, the great asura Raktabīja came on in anger to fight.

रक्तबिन्दुर्यदा भूमौ पतत्यस्य शरीरतः ।
समुत्पतति मेदिन्यां तत्प्रमाणो महासुरः ॥ ४१ ॥

raktabinduryadā bhūmau patatyasya śarīrataḥ |
samutpatati medinyāṃ tatpramāṇo mahāsuraḥ

त्याच्या देहातून रक्ताचा थेंब जमिनीवर पडला की त्याच्याच प्रमाणाचा दुसरा महासुर जमिनीतून उठत असे.

उसके शरीर से जब रक्त की बूँद पृथ्वी पर गिरती, तब उसी के समान शक्तिशाली एक दूसरा महादैत्य पृथ्वी पर उत्पन्न हो जाता।

Whenever a drop of blood falls to the ground from his body, a great asura of the same size rises up from the earth.

युयुधे स गदापाणिरिन्द्रशक्त्या महासुरः ।
ततश्चैन्द्री स्ववज्रेण रक्तबीजमताडयत् ॥ ४२ ॥

yuyudhe sa gadāpāṇirindraśaktyā mahāsuraḥ |
tataśchaindrī svavajreṇa raktabījamatāḍayat

गदा हातात घेऊन तो महासुर इंद्रशक्तीशी लढू लागला; तेव्हा ऐंद्रीने आपल्या वज्राने रक्तबीजावर प्रहार केला.

महासुर रक्तबीज हाथ में गदा लेकर इन्द्रशक्ति के साथ युद्ध करने लगा। तब ऐन्द्री ने अपने वज्र से रक्तबीज को मारा।

That great asura, mace in hand, fought Indra’s power; then Aindrī struck Raktabīja with her thunderbolt.

कुलिशेनाहतस्याशु बहु सुस्राव शोणितम् ।
समुत्तस्थुस्ततो योधास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः ॥ ४३ ॥

kuliśenāhatasyāśu bahu susrāva śoṇitam |
samuttasthustato yodhāstadrūpāstatparākramāḥ

वज्राने आहत झाल्यावर त्याच्या देहातून पुष्कळ रक्त वाहिले, आणि त्यातून त्याच्याच रूपाचे आणि पराक्रमाचे योद्धे उठले.

वज्र से घायल होने पर उसके शरीर से बहुत सा रक्त चूने लगा और उससे उसी के समान रूप तथा पराक्रम वाले योद्धा उत्पन्न होने लगे।

Struck by the thunderbolt, he quickly shed much blood; and from it rose warriors of his form and his valour.

यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रक्तबिन्दवः ।
तावन्तः पुरुषा जातास्तद्वीर्यबलविक्रमाः ॥ ४४ ॥

yāvantaḥ patitāstasya śarīrādraktabindavaḥ |
tāvantaḥ puruṣā jātāstadvīryabalavikramāḥ

त्याच्या देहातून जितके रक्ताचे थेंब पडले, तितके पुरुष जन्मले; ते सर्व त्याच्याच वीर्य, बल आणि पराक्रमाचे होते.

उसके शरीर से रक्त की जितनी बूँदें गिरीं, उतने ही पुरुष उत्पन्न हो गए। वे सब रक्तबीज के समान ही वीर्यवान, बलवान और पराक्रमी थे।

As many drops of blood as fell from his body, so many men were born, of his valour, strength and prowess.

ते चापि युयुधुस्तत्र पुरुषा रक्तसम्भवाः ।
समं मातृभिरत्युग्रशस्त्रपातातिभीषणम् ॥ ४५ ॥

te chāpi yuyudhustatra puruṣā raktasambhavāḥ |
samaṃ mātṛbhiratyugraśastrapātātibhīṣaṇam

रक्तातून जन्मलेले ते पुरुषही तेथे अत्यंत उग्र शस्त्रांचे प्रहार करत मातृगणांशी भीषण युद्ध करू लागले.

वे रक्त से उत्पन्न होने वाले पुरुष भी अत्यन्त भयंकर अस्त्र-शस्त्रों का प्रहार करते हुए वहाँ मातृगणों के साथ घोर युद्ध करने लगे।

And those men born of his blood fought there alongside him against the Mothers, most terribly, with blows of the fiercest weapons.

पुनश्च वज्रपातेन क्षतमस्य शिरो यदा ।
ववाह रक्तं पुरुषास्ततो जाताः सहस्रशः ॥ ४६ ॥

punaścha vajrapātena kṣatamasya śiro yadā |
vavāha raktaṃ puruṣāstato jātāḥ sahasraśaḥ

पुन्हा वज्राघाताने त्याचे मस्तक घायाळ होऊन रक्त वाहू लागले, तेव्हा त्यातून हजारो पुरुष जन्मले.

पुनः वज्र के प्रहार से जब उसका मस्तक घायल हुआ और रक्त बहने लगा, तब उससे हजारों पुरुष उत्पन्न हो गए।

And again, when his head was wounded by the blow of the thunderbolt, the blood flowed, and from it thousands of men were born.

वैष्णवी समरे चैनं चक्रेणाभिजघान ह ।
गदया ताडयामास ऐन्द्री तमसुरेश्वरम् ॥ ४७ ॥

vaiṣṇavī samare chainaṃ chakreṇābhijaghāna ha |
gadayā tāḍayāmāsa aindrī tamasureśvaram

वैष्णवीने युद्धात त्याच्यावर चक्राचा प्रहार केला, आणि ऐंद्रीने त्या असुरेश्वराला गदेने बडवले.

वैष्णवी ने युद्ध में रक्तबीज पर चक्र का प्रहार किया तथा ऐन्द्री ने उस दैत्यसेनापति को गदा से चोट पहुँचाई।

In the battle Vaiṣṇavī struck him with her discus, and Aindrī beat the lord of the asuras with her mace.

वैष्णवीचक्रभिन्नस्य रुधिरस्रावसम्भवैः ।
सहस्रशो जगद्व्याप्तं तत्प्रमाणैर्महासुरैः ॥ ४८ ॥

vaiṣṇavīchakrabhinnasya rudhirasrāvasambhavaiḥ |
sahasraśo jagadvyāptaṃ tatpramāṇairmahāsuraiḥ

वैष्णवीच्या चक्राने चिरलेल्या त्याच्या रक्तस्रावातून जन्मलेल्या, त्याच्याच प्रमाणाच्या हजारो महासुरांनी जग व्यापले.

वैष्णवी के चक्र से घायल होने पर उसके शरीर से जो रक्त बहा और उससे जो उसी के बराबर आकार वाले सहस्रों महादैत्य प्रकट हुए, उनके द्वारा सम्पूर्ण जगत व्याप्त हो गया।

From the streams of blood of him whom Vaiṣṇavī’s discus had split, the world was filled by the thousand with great asuras of his size.

शक्त्या जघान कौमारी वाराही च तथासिना ।
माहेश्वरी त्रिशूलेन रक्तबीजं महासुरम् ॥ ४९ ॥

śaktyā jaghāna kaumārī vārāhī cha tathāsinā |
māheśvarī triśūlena raktabījaṃ mahāsuram

कौमारीने शक्तीने, वाराहीने खड्गाने आणि माहेश्वरीने त्रिशूळाने महासुर रक्तबीजावर प्रहार केला.

कौमारी ने शक्ति से, वाराही ने खड्ग से और माहेश्वरी ने त्रिशूल से महादैत्य रक्तबीज को घायल किया।

Kaumārī struck the great asura Raktabīja with her spear, Vārāhī with her sword, and Māheśvarī with her trident.

स चापि गदया दैत्यः सर्वा एवाहनत् पृथक् ।
मातॄः कोपसमाविष्टो रक्तबीजो महासुरः ॥ ५० ॥

sa chāpi gadayā daityaḥ sarvā evāhanat pṛthak |
mātṝḥ kopasamāviṣṭo raktabījo mahāsuraḥ

क्रोधाने भरलेल्या त्या महासुर रक्तबीजानेही गदेने प्रत्येक मातृकेवर स्वतंत्र प्रहार केला.

क्रोध में भरे हुए उस महादैत्य रक्तबीज ने भी गदा से सभी मातृशक्तियों पर पृथक्-पृथक् प्रहार किया।

And that daitya too, the great asura Raktabīja, filled with anger, struck each of the Mothers with his mace.

तस्याहतस्य बहुधा शक्तिशूलादिभिर्भुवि ।
पपात यो वै रक्तौघस्तेनासञ्छतशोऽसुराः ॥ ५१ ॥

tasyāhatasya bahudhā śaktiśūlādibhirbhuvi |
papāta yo vai raktaughastenāsañchhataśo'surāḥ

शक्ती, शूळ इत्यादींनी वारंवार आहत झाल्यावर जी रक्तधारा जमिनीवर पडली, तिच्यातून शेकडो असुर जन्मले.

शक्ति और शूल आदि से अनेक बार घायल होने पर जो उसके शरीर से रक्त की धारा पृथ्वी पर गिरी, उससे भी निःसन्देह सैकड़ों असुर उत्पन्न हुए।

From the stream of blood that fell to the ground as he was struck again and again by spears, tridents and the rest, asuras were born by the hundred.

तैश्चासुरासृक्सम्भूतैरसुरैः सकलं जगत् ।
व्याप्तमासीत्ततो देवा भयमाजग्मुरुत्तमम् ॥ ५२ ॥

taiśchāsurāsṛksambhūtairasuraiḥ sakalaṃ jagat |
vyāptamāsīttato devā bhayamājagmuruttamam

त्या असुराच्या रक्तातून जन्मलेल्या असुरांनी सारे जग व्यापले; तेव्हा देव अतिशय भयभीत झाले.

इस प्रकार उस महादैत्य के रक्त से प्रकट हुए असुरों द्वारा सम्पूर्ण जगत व्याप्त हो गया। इससे देवताओं को बड़ा भय हुआ।

By those asuras born of the asura’s blood the whole world was filled; and then the gods fell into the greatest fear.

तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा चण्डिका प्राह सत्वरा ।
उवाच कालीं चामुण्डे विस्तीर्णं वदनं कुरु ॥ ५३ ॥

tān viṣaṇṇān surān dṛṣṭvā chaṇḍikā prāha satvarā |
uvācha kālīṃ chāmuṇḍe vistīrṇaṃ vadanaṃ kuru

देव खिन्न झालेले पाहून चंडिका त्वरेने कालीला म्हणाली: चामुंडे, तुझे मुख आणखी विस्तीर्ण कर.

देवताओं को उदास देख चण्डिका ने काली से शीघ्रतापूर्वक कहा: चामुण्डे! तुम अपना मुख और भी फैला लो।

Seeing the gods despondent, Caṇḍikā spoke at once; she said to Kālī: Cāmuṇḍā, open your mouth wide.

मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून् महासुरान् ।
रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिना ॥ ५४ ॥

machchhastrapātasambhūtān raktabindūn mahāsurān |
raktabindoḥ pratīchchha tvaṃ vaktreṇānena veginā

माझ्या शस्त्रप्रहारातून पडणारे रक्तबिंदू आणि त्यांतून जन्मणारे महासुर तू आपल्या या वेगवान मुखाने ग्रहण कर.

मेरे शस्त्रपात से गिरने वाले रक्तबिन्दुओं और उनसे उत्पन्न होने वाले महादैत्यों को तुम अपने इस उतावले मुख से खा जाओ।

With this swift mouth of yours, take in the drops of blood, and the great asuras born of the drops of blood as my weapons strike him.

भक्षयन्ती चर रणे तदुत्पन्नान् महासुरान् ।
एवमेष क्षयं दैत्यः क्षीणरक्तो गमिष्यति ॥ ५५ ॥

bhakṣayantī chara raṇe tadutpannān mahāsurān |
evameṣa kṣayaṃ daityaḥ kṣīṇarakto gamiṣyati

त्यातून जन्मणाऱ्या महासुरांचे भक्षण करत रणांगणात संचार कर. असे केल्याने रक्त संपून हा दैत्य नाश पावेल.

इस प्रकार रक्त से उत्पन्न होने वाले महादैत्यों का भक्षण करती हुई तुम रण में विचरती रहो। ऐसा करने से उस दैत्य का सारा रक्त क्षीण हो जाने पर वह स्वयं भी नष्ट हो जाएगा।

Move through the battle devouring the great asuras born of it. So this daitya, his blood drained, will come to his end.

भक्ष्यमाणास्त्वया चोग्रा न चोत्पत्स्यन्ति चापरे ।
इत्युक्त्वा तां ततो देवी शूलेनाभिजघान तम् ॥ ५६ ॥

bhakṣyamāṇāstvayā chogrā na chotpatsyanti chāpare |
ityuktvā tāṃ tato devī śūlenābhijaghāna tam

तू या उग्र दैत्यांचे भक्षण केल्यावर दुसरे उत्पन्न होणार नाहीत. कालीला असे सांगून देवीने त्याच्यावर शूळाने प्रहार केला.

उन भयंकर दैत्यों को जब तुम खा जाओगी, तब दूसरे नए दैत्य उत्पन्न नहीं हो सकेंगे। काली से यों कहकर चण्डिका देवी ने शूल से रक्तबीज को मारा।

And as you devour these fierce ones, no others will be born. So saying to her, the Goddess struck him with her spear.

मुखेन काली जगृहे रक्तबीजस्य शोणितम् ।
ततोऽसावाजघानाथ गदया तत्र चण्डिकाम् ॥ ५७ ॥

mukhena kālī jagṛhe raktabījasya śoṇitam |
tato'sāvājaghānātha gadayā tatra chaṇḍikām

कालीने रक्तबीजाचे रक्त मुखात घेतले. तेव्हा त्याने तेथे चंडिकेवर गदेने प्रहार केला,

और काली ने अपने मुख में उसका रक्त ले लिया। तब उसने वहाँ चण्डिका पर गदा से प्रहार किया,

Kālī caught Raktabīja’s blood in her mouth. Then he struck Caṇḍikā there with his mace,

न चास्या वेदनां चक्रे गदापातोऽल्पिकामपि ।
तस्याहतस्य देहात्तु बहु सुस्राव शोणितम् ॥ ५८ ॥

na chāsyā vedanāṃ chakre gadāpāto'lpikāmapi |
tasyāhatasya dehāttu bahu susrāva śoṇitam

पण त्या गदाघाताने देवीला थोडीही वेदना झाली नाही. आहत झालेल्या त्याच्या देहातून पुष्कळ रक्त वाहिले,

किन्तु उस गदापात ने देवी को तनिक भी वेदना नहीं पहुँचाई। रक्तबीज के घायल शरीर से बहुत सा रक्त गिरा,

but the blow of the mace caused her not even the slightest pain. From the body of the stricken asura much blood flowed,

यतस्ततस्तद्वक्त्रेण चामुण्डा सम्प्रतीच्छति ।
मुखे समुद्गता येऽस्या रक्तपातान्महासुराः ॥ ५९ ॥

yatastatastadvaktreṇa chāmuṇḍā sampratīchchhati |
mukhe samudgatā ye'syā raktapātānmahāsurāḥ

पण जिथून ते वाहिले तिथून चामुंडेने ते मुखात घेतले. रक्त पडल्याने तिच्या मुखात जे महासुर उत्पन्न झाले,

किन्तु ज्यों ही वह गिरा, त्यों ही चामुण्डा ने उसे अपने मुख में ले लिया। रक्त गिरने से काली के मुख में जो महादैत्य उत्पन्न हुए,

and wherever it flowed, Cāmuṇḍā took it in her mouth; and the great asuras that sprang up in her mouth from the falling blood,

तांश्चखादाथ चामुण्डा पपौ तस्य च शोणितम् ।
देवी शूलेन वज्रेण बाणैरसिभिरृष्टिभिः ॥ ६० ॥

tāṃśchakhādātha chāmuṇḍā papau tasya cha śoṇitam |
devī śūlena vajreṇa bāṇairasibhirṛṣṭibhiḥ

त्यांचेही चामुंडेने भक्षण केले आणि त्याचे रक्त प्याली. मग देवीने शूळ, वज्र, बाण, खड्ग आणि ऋष्टी यांनी

उन्हें भी वह चट कर गई और उसने रक्तबीज का रक्त भी पी लिया। तदनन्तर देवी ने शूल, वज्र, बाण, खड्ग और ऋष्टि से

Cāmuṇḍā devoured them, and drank his blood. The Goddess, with spear, thunderbolt, arrows, swords and lances,

जघान रक्तबीजं तं चामुण्डापीतशोणितम् ।
स पपात महीपृष्ठे शस्त्रसङ्घसमाहतः ॥ ६१ ॥

jaghāna raktabījaṃ taṃ chāmuṇḍāpītaśoṇitam |
sa papāta mahīpṛṣṭhe śastrasaṅghasamāhataḥ

चामुंडेने ज्याचे रक्त प्याले होते त्या रक्तबीजाला मारले. शस्त्रसमूहाने आहत होऊन तो जमिनीवर कोसळला,

रक्तबीज को मारा, जिसका रक्त चामुण्डा पी गई थी। वह महादैत्य शस्त्रों के समूह से आहत होकर पृथ्वी पर गिर पड़ा,

struck down Raktabīja, whose blood Cāmuṇḍā had drunk. He fell to the ground, struck by the whole host of weapons,

नीरक्तश्च महीपाल रक्तबीजो महासुरः ।
ततस्ते हर्षमतुलमवापुस्त्रिदशा नृप ॥ ६२ ॥

nīraktaścha mahīpāla raktabījo mahāsuraḥ |
tataste harṣamatulamavāpustridaśā nṛpa

आणि तो महासुर रक्तबीज रक्तहीन झाला, हे महीपाला. तेव्हा देवांना अतुलनीय आनंद झाला, हे राजा,

और रक्तहीन हो गया, हे पृथ्वीपाल! तब देवता अनुपम हर्ष को प्राप्त हुए, हे राजन्!

the great asura Raktabīja, bloodless, O protector of the earth. Then the gods attained a joy beyond compare, O king,

तेषां मातृगणो जातो ननर्तासृङ्मदोद्धतः ॥ ॐ ॥ ६३ ॥

teṣāṃ mātṛgaṇo jāto nanartāsṛṅmadoddhataḥ || oṃ

आणि त्यांच्यापासून जन्मलेल्या मातृका रक्ताच्या मदाने उन्मत्त होऊन नाचू लागल्या.

और उनसे उत्पन्न हुई मातृकाएँ रक्त के मद से उन्मत्त होकर नृत्य करने लगीं।

and the band of Mothers born from them danced, drunk with the blood.

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये रक्तबीजवधो नामाष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye raktabījavadho nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ || 8 ||

Translations stay close to the words; words we supply are in [brackets], and where a line is read in more than one way, the note says so. The text and its numbering follow the Gita Press printing. How the text was established → Found an error? Tell us.