श्लोकपाठShlokpath

द्वादशोऽध्यायः

फलस्तुतिः

Phalastutiḥ

Chapter 12: The fruits of reciting

  • Durgā Saptaśatī
  • The last episode · Mahāsarasvatī
  • 41 mantras

The Goddess tells what comes to those who recite and hear her deeds, on the eighth, ninth and fourteenth days and at the great autumn worship, and then vanishes before the gods.

Meaning
Size
Roman
PDF

ध्यानम्

ॐ विद्युद्धामसमप्रभां मृगपतिस्कन्धस्थितां भीषणां
कन्याभिः करवालखेटविलसद्धस्ताभिरासेविताम् ।
हस्तैश्चक्रगदासिखेटविशिखांश्चापं गुणं तर्जनीं
बिभ्राणामनलात्मिकां शशिधरां दुर्गां त्रिनेत्रां भजे

oṃ vidyuddhāmasamaprabhāṃ mṛgapatiskandhasthitāṃ bhīṣaṇāṃ
kanyābhiḥ karavālakheṭavilasaddhastābhirāsevitām |
hastaiśchakragadāsikheṭaviśikhāṃśchāpaṃ guṇaṃ tarjanīṃ
bibhrāṇāmanalātmikāṃ śaśidharāṃ durgāṃ trinetrāṃ bhaje

ॐ विजेसारखी प्रभा असलेल्या, सिंहाच्या खांद्यावर बसलेल्या, भयंकर, हातांत खड्ग आणि ढाल घेतलेल्या कन्यांनी सेवा केलेल्या, हातांत चक्र, गदा, खड्ग, ढाल, बाण, धनुष्य, पाश आणि तर्जनी मुद्रा धारण करणाऱ्या, अग्निरूपा, चंद्र धारण करणाऱ्या त्रिनेत्रा दुर्गेचे मी भजन करतो.

ॐ मैं तीन नेत्रों वाली दुर्गा देवी का ध्यान करता हूँ, जिनके श्री अंगों की प्रभा बिजली के समान है। वे सिंह के कंधे पर बैठी हुई भयंकर प्रतीत होती हैं। हाथों में तलवार और ढाल लिए अनेक कन्याएँ उनकी सेवा में खड़ी हैं। वे अपने हाथों में चक्र, गदा, तलवार, ढाल, बाण, धनुष, पाश और तर्जनी मुद्रा धारण किए हुए हैं। उनका स्वरूप अग्निमय है तथा वे माथे पर चन्द्रमा का मुकुट धारण करती हैं।

Om. I worship three-eyed Durgā, radiant as lightning, terrible, seated on the shoulder of a lion, attended by maidens with sword and shield gleaming in their hands; who holds in her hands the discus, mace, sword, shield, arrows, bow, noose and the threatening finger; whose nature is fire, who wears the moon.

ॐ देव्युवाच ॥ १ ॥oṃ devyuvāchaॐ देवी म्हणाली:ॐ देवी बोलीं:Om. The Goddess said:

एभिः स्तवैश्च मां नित्यं स्तोष्यते यः समाहितः ।
तस्याहं सकलां बाधां नाशयिष्याम्यसंशयम् ॥ २ ॥

ebhiḥ stavaiścha māṃ nityaṃ stoṣyate yaḥ samāhitaḥ |
tasyāhaṃ sakalāṃ bādhāṃ nāśayiṣyāmyasaṃśayam

जो एकाग्र चित्ताने दररोज या स्तोत्रांनी माझी स्तुती करील, त्याच्या सर्व बाधा मी निःसंशय नष्ट करीन.

देवताओ! जो एकाग्रचित्त होकर प्रतिदिन इन स्तुतियों से मेरा स्तवन करेगा, उसकी सारी बाधा मैं निश्चय ही दूर कर दूँगी।

Whoever praises me every day with these hymns, with a collected mind, I shall without doubt destroy every affliction of his.

मधुकैटभनाशं च महिषासुरघातनम् ।
कीर्तयिष्यन्ति ये तद्वद् वधं शुम्भनिशुम्भयोः ॥ ३ ॥

madhukaiṭabhanāśaṃ cha mahiṣāsuraghātanam |
kīrtayiṣyanti ye tadvad vadhaṃ śumbhaniśumbhayoḥ

जे मधु-कैटभांचा नाश, महिषासुराचा वध आणि तसेच शुंभ-निशुंभांचा वध यांचे कीर्तन करतील,

जो मधु-कैटभ का नाश, महिषासुर का वध तथा शुम्भ-निशुम्भ के संहार के प्रसंग का पाठ करेंगे,

Those who sing of the destruction of Madhu and Kaiṭabha, the slaying of Mahiṣāsura, and likewise the killing of Śumbha and Niśumbha,

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चैकचेतसः ।
श्रोष्यन्ति चैव ये भक्त्या मम माहात्म्यमुत्तमम् ॥ ४ ॥

aṣṭamyāṃ cha chaturdaśyāṃ navamyāṃ chaikachetasaḥ |
śroṣyanti chaiva ye bhaktyā mama māhātmyamuttamam

आणि अष्टमी, चतुर्दशी आणि नवमीला जे एकाग्र चित्ताने भक्तीने माझे उत्तम माहात्म्य ऐकतील,

तथा अष्टमी, चतुर्दशी और नवमी को भी जो एकाग्रचित्त हो भक्तिपूर्वक मेरे उत्तम माहात्म्य का श्रवण करेंगे,

and those who, single-minded, on the eighth, the fourteenth and the ninth days, listen with devotion to this supreme account of my glory,

न तेषां दुष्कृतं किञ्चिद् दुष्कृतोत्था न चापदः ।
भविष्यति न दारिद्र्यं न चैवेष्टवियोजनम् ॥ ५ ॥

na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiñchid duṣkṛtotthā na chāpadaḥ |
bhaviṣyati na dāridryaṃ na chaiveṣṭaviyojanam

त्यांना कोणतेही पाप स्पर्श करणार नाही, पापजन्य आपत्ती येणार नाहीत, दारिद्र्य येणार नाही आणि प्रियजनांचा वियोग होणार नाही.

उन्हें कोई पाप नहीं छू सकेगा। उन पर पापजनित आपत्तियाँ भी नहीं आएँगी। उनके घर में कभी दरिद्रता नहीं होगी और उनको कभी प्रियजनों के विछोह का कष्ट भी नहीं भोगना पड़ेगा।

for them there will be no wrongdoing at all, nor misfortunes born of wrongdoing, nor poverty, nor separation from those they love.

शत्रुतो न भयं तस्य दस्युतो वा न राजतः ।
न शस्त्रानलतोयौघात् कदाचित् सम्भविष्यति ॥ ६ ॥

śatruto na bhayaṃ tasya dasyuto vā na rājataḥ |
na śastrānalatoyaughāt kadāchit sambhaviṣyati

त्याला शत्रूपासून, दरोडेखोरांपासून, राजापासून, शस्त्र, अग्नी किंवा पुरापासून कधी भय होणार नाही.

उसे शत्रु से, लुटेरों से, राजा से, शस्त्र से, अग्नि से तथा जल की राशि से कभी भय नहीं होगा।

He will have no fear from an enemy, from robbers or from the king, nor ever from weapons, fire or floods.

तस्मान्ममैतन्माहात्म्यं पठितव्यं समाहितैः ।
श्रोतव्यं च सदा भक्त्या परं स्वस्त्ययनं महत् ॥ ७ ॥

tasmānmamaitanmāhātmyaṃ paṭhitavyaṃ samāhitaiḥ |
śrotavyaṃ cha sadā bhaktyā paraṃ svastyayanaṃ mahat

म्हणून एकाग्र चित्ताने माझे हे माहात्म्य सदैव भक्तीने पठावे आणि ऐकावे; हा कल्याणाचा परम आणि महान मार्ग आहे.

इसलिए सबको एकाग्रचित्त होकर भक्तिपूर्वक मेरे इस माहात्म्य को सदा पढ़ना और सुनना चाहिए। यह परम कल्याणकारक है।

Therefore this account of my glory should be recited by those with collected minds, and always heard with devotion; it is the supreme and great way to well-being.

उपसर्गानशेषांस्तु महामारीसमुद्भवान् ।
तथा त्रिविधमुत्पातं माहात्म्यं शमयेन्मम ॥ ८ ॥

upasargānaśeṣāṃstu mahāmārīsamudbhavān |
tathā trividhamutpātaṃ māhātmyaṃ śamayenmama

माझे माहात्म्य महामारीतून उद्भवणारे सर्व उपद्रव आणि तिन्ही प्रकारचे उत्पात शांत करते.

मेरा माहात्म्य महामारीजनित समस्त उपद्रवों तथा आध्यात्मिक आदि तीनों प्रकार के उत्पातों को शान्त करने वाला है।

This account of my glory quells every calamity born of great epidemics, and the threefold portents.

Note

The three kinds of portent are those in the sky, in the air and on the earth; some read them as the three kinds of suffering, from oneself, from other beings and from the gods.

यत्रैतत् पठ्यते सम्यङ्नित्यमायतने मम ।
सदा न तद्विमोक्ष्यामि सांनिध्यं तत्र मे स्थितम् ॥ ९ ॥

yatraitat paṭhyate samyaṅnityamāyatane mama |
sadā na tadvimokṣyāmi sāṃnidhyaṃ tatra me sthitam

माझ्या ज्या मंदिरात दररोज हे विधिपूर्वक पठण होते, ते स्थान मी कधी सोडत नाही; तेथे माझे सान्निध्य सदैव असते.

मेरे जिस मन्दिर में प्रतिदिन विधिपूर्वक मेरे इस माहात्म्य का पाठ होता है, उस स्थान को मैं कभी नहीं छोड़ती और वहाँ सदा ही मेरा सन्निधान बना रहता है।

Where this is recited properly every day in my shrine, I shall never leave that place; my presence abides there.

बलिप्रदाने पूजायामग्निकार्ये महोत्सवे ।
सर्वं ममैतच्चरितमुच्चार्यं श्राव्यमेव च ॥ १० ॥

balipradāne pūjāyāmagnikārye mahotsave |
sarvaṃ mamaitachcharitamuchchāryaṃ śrāvyameva cha

बली देताना, पूजेत, होमात आणि महोत्सवांच्या वेळी माझे हे संपूर्ण चरित्र उच्चारावे आणि ऐकवावे.

बलि देते समय, पूजा में, होम में तथा महोत्सव के अवसरों पर मेरे इस चरित्र का पूरा-पूरा पाठ और श्रवण करना चाहिए।

At the giving of offerings, at worship, at the fire ritual and at great festivals, this whole account of my deeds should be recited and heard.

जानताजानता वापि बलिपूजां तथा कृताम् ।
प्रतीच्छिष्याम्यहं प्रीत्या वह्निहोमं तथा कृतम् ॥ ११ ॥

jānatājānatā vāpi balipūjāṃ tathā kṛtām |
pratīchchhiṣyāmyahaṃ prītyā vahnihomaṃ tathā kṛtam

जाणता किंवा अजाणता अशा प्रकारे केलेली बली, पूजा आणि होम मी प्रेमाने स्वीकारीन.

ऐसा करने पर मनुष्य जानकर या बिना जाने मेरे लिए जो बलि, पूजा या होम आदि करेगा, उसे मैं बड़ी प्रसन्नता के साथ ग्रहण करूँगी।

Whether done knowingly or unknowingly, I accept with love the offering and worship so made, and the fire offering so made.

शरत्काले महापूजा क्रियते या च वार्षिकी ।
तस्यां ममैतन्माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तिसमन्वितः ॥ १२ ॥

śaratkāle mahāpūjā kriyate yā cha vārṣikī |
tasyāṃ mamaitanmāhātmyaṃ śrutvā bhaktisamanvitaḥ

शरद ऋतूत दरवर्षी जी महापूजा केली जाते, त्या वेळी जो भक्तीने माझे हे माहात्म्य ऐकेल,

शरत्काल में जो वार्षिक महापूजा की जाती है, उस अवसर पर जो मेरे इस माहात्म्य को भक्तिपूर्वक सुनेगा,

At the great worship held every year in the autumn, a man who listens with devotion to this account of my glory

Note

The great autumn worship is Śāradīya Navrātri.

सर्वाबाधाविनिर्मुक्तो धनधान्यसमन्वितः ।
मनुष्यो मत्प्रसादेन भविष्यति न संशयः ॥ १३ ॥

sarvābādhāvinirmukto dhanadhānyasamanvitaḥ |
manuṣyo matprasādena bhaviṣyati na saṃśayaḥ

तो मनुष्य माझ्या कृपेने सर्व बाधांतून मुक्त होऊन धनधान्याने संपन्न होईल, यात शंका नाही.

वह मनुष्य मेरे प्रसाद से सब बाधाओं से मुक्त तथा धन-धान्य से सम्पन्न होगा, इसमें तनिक भी सन्देह नहीं है।

will by my grace be freed from every affliction and blessed with wealth and grain; of this there is no doubt.

श्रुत्वा ममैतन्माहात्म्यं तथा चोत्पत्तयः शुभाः ।
पराक्रमं च युद्धेषु जायते निर्भयः पुमान् ॥ १४ ॥

śrutvā mamaitanmāhātmyaṃ tathā chotpattayaḥ śubhāḥ |
parākramaṃ cha yuddheṣu jāyate nirbhayaḥ pumān

माझे हे माहात्म्य, माझ्या शुभ अवतारांच्या कथा आणि युद्धातील माझा पराक्रम ऐकून मनुष्य निर्भय होतो.

मेरे इस माहात्म्य, मेरे प्रादुर्भाव की सुन्दर कथाएँ तथा युद्ध में किए हुए मेरे पराक्रम सुनने से मनुष्य निर्भय हो जाता है।

Hearing this account of my glory, and of my auspicious births, and of my valour in battle, a man becomes fearless.

रिपवः संक्षयं यान्ति कल्याणं चोपपद्यते ।
नन्दते च कुलं पुंसां माहात्म्यं मम शृण्वताम् ॥ १५ ॥

ripavaḥ saṃkṣayaṃ yānti kalyāṇaṃ chopapadyate |
nandate cha kulaṃ puṃsāṃ māhātmyaṃ mama śṛṇvatām

माझे माहात्म्य ऐकणाऱ्यांचे शत्रू नष्ट होतात, त्यांचे कल्याण होते आणि त्यांचे कुळ आनंदित राहते.

मेरे माहात्म्य का श्रवण करने वाले पुरुषों के शत्रु नष्ट हो जाते हैं, उन्हें कल्याण की प्राप्ति होती है तथा उनका कुल आनन्दित रहता है।

Their enemies perish, good fortune comes to them, and the families of those who hear my glory rejoice.

शान्तिकर्मणि सर्वत्र तथा दुःस्वप्नदर्शने ।
ग्रहपीडासु चोग्रासु माहात्म्यं शृणुयान्मम ॥ १६ ॥

śāntikarmaṇi sarvatra tathā duḥsvapnadarśane |
grahapīḍāsu chogrāsu māhātmyaṃ śṛṇuyānmama

सर्व शांतिकर्मांत, वाईट स्वप्न पडल्यावर आणि ग्रहांच्या उग्र पीडेत माझे माहात्म्य ऐकावे.

सर्वत्र शान्तिकर्म में, बुरे स्वप्न दिखाई देने पर तथा ग्रहजनित भयंकर पीड़ा उपस्थित होने पर मेरा माहात्म्य श्रवण करना चाहिए।

In every rite of peace, and on seeing bad dreams, and in the fierce afflictions of the planets, one should listen to my glory.

उपसर्गाः शमं यान्ति ग्रहपीडाश्च दारुणाः ।
दुःस्वप्नं च नृभिर्दृष्टं सुस्वप्नमुपजायते ॥ १७ ॥

upasargāḥ śamaṃ yānti grahapīḍāścha dāruṇāḥ |
duḥsvapnaṃ cha nṛbhirdṛṣṭaṃ susvapnamupajāyate

त्याने उपद्रव आणि भयंकर ग्रहपीडा शांत होतात, आणि माणसांनी पाहिलेले वाईट स्वप्न शुभ स्वप्न होते.

इससे सब विघ्न तथा भयंकर ग्रहपीड़ाएँ शान्त हो जाती हैं और मनुष्यों द्वारा देखा हुआ दुःस्वप्न शुभ स्वप्न में परिवर्तित हो जाता है।

Calamities are quelled, and the dreadful afflictions of the planets; and the bad dream people have seen turns into a good dream.

बालग्रहाभिभूतानां बालानां शान्तिकारकम् ।
संघातभेदे च नृणां मैत्रीकरणमुत्तमम् ॥ १८ ॥

bālagrahābhibhūtānāṃ bālānāṃ śāntikārakam |
saṃghātabhede cha nṛṇāṃ maitrīkaraṇamuttamam

बालग्रहांनी पीडलेल्या मुलांना हे शांती देते, आणि माणसांच्या संघटनेत फूट पडल्यास उत्तम मैत्री घडवते.

बालग्रहों से आक्रान्त हुए बालकों के लिए यह माहात्म्य शान्तिकारक है तथा मनुष्यों के संगठन में फूट होने पर यह अच्छी प्रकार मित्रता कराने वाला होता है।

It brings peace to children seized by the planets that afflict the young, and it is the best maker of friendship among people when their unity is broken.

दुर्वृत्तानामशेषाणां बलहानिकरं परम् ।
रक्षोभूतपिशाचानां पठनादेव नाशनम् ॥ १९ ॥

durvṛttānāmaśeṣāṇāṃ balahānikaraṃ param |
rakṣobhūtapiśāchānāṃ paṭhanādeva nāśanam

हे माहात्म्य सर्व दुराचाऱ्यांचे बळ नष्ट करते; केवळ याच्या पठणाने राक्षस, भूत आणि पिशाच यांचा नाश होतो.

यह माहात्म्य समस्त दुराचारियों के बल का नाश कराने वाला है। इसके पाठ मात्र से राक्षसों, भूतों और पिशाचों का नाश हो जाता है।

It is the surest destroyer of the strength of all the wicked; by its mere recitation, rākṣasas, bhūtas and piśācas are destroyed.

सर्वं ममैतन्माहात्म्यं मम सन्निधिकारकम् ।
पशुपुष्पार्घ्यधूपैश्च गन्धदीपैस्तथोत्तमैः ॥ २० ॥

sarvaṃ mamaitanmāhātmyaṃ mama sannidhikārakam |
paśupuṣpārghyadhūpaiścha gandhadīpaistathottamaiḥ

माझे हे सर्व माहात्म्य माझे सान्निध्य घडवते. पशू, फुले, अर्घ्य, धूप, गंध आणि उत्तम दीप यांनी पूजन करून,

मेरा यह सब माहात्म्य मेरी सन्निधि कराने वाला है। पशु, पुष्प, अर्घ्य, धूप, दीप, गन्ध आदि उत्तम सामग्रियों से पूजन करने से,

This whole account of my glory brings me near. With offerings of animals, flowers, water of welcome and incense, with perfumes and the finest lamps,

Note

Paśu is an animal offering; many households today make this offering with a gourd or a coconut instead.

विप्राणां भोजनैर्होमैः प्रोक्षणीयैरहर्निशम् ।
अन्यैश्च विविधैर्भोगैः प्रदानैर्वत्सरेण या ॥ २१ ॥

viprāṇāṃ bhojanairhomaiḥ prokṣaṇīyairaharniśam |
anyaiścha vividhairbhogaiḥ pradānairvatsareṇa yā

ब्राह्मणभोजनाने, होमाने, अहर्निश प्रोक्षणाने, इतर नाना भोगांनी आणि दानांनी एक वर्षभर

ब्राह्मणों को भोजन कराने से, होम करने से, प्रतिदिन अभिषेक करने से, नाना प्रकार के अन्य भोगों का अर्पण करने से तथा दान देने आदि से एक वर्ष तक

by feeding brahmins, by fire offerings, by sprinkling day and night, by various other enjoyments and by gifts for a year:

प्रीतिर्मे क्रियते सास्मिन् सकृत्सुचरिते श्रुते ।
श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति ॥ २२ ॥

prītirme kriyate sāsmin sakṛtsucharite śrute |
śrutaṃ harati pāpāni tathā'rogyaṃ prayachchhati

माझी आराधना करून जी प्रीती होते, ती हे उत्तम चरित्र एकदा ऐकल्यानेच होते. ऐकल्यावर हे पापे हरते आणि आरोग्य देते.

मेरी आराधना करके जो प्रसन्नता होती है, वह इस उत्तम चरित्र को एक बार सुनने मात्र से हो जाती है। यह माहात्म्य श्रवण करने पर पापों को हर लेता है और आरोग्य प्रदान करता है।

the pleasure I take in that, I take in hearing these good deeds of mine but once. Heard, it takes away sins and grants health.

रक्षां करोति भूतेभ्यो जन्मनां कीर्तनं मम ।
युद्धेषु चरितं यन्मे दुष्टदैत्यनिबर्हणम् ॥ २३ ॥

rakṣāṃ karoti bhūtebhyo janmanāṃ kīrtanaṃ mama |
yuddheṣu charitaṃ yanme duṣṭadaityanibarhaṇam

माझ्या अवतारांचे कीर्तन भूतांपासून रक्षण करते; आणि दुष्ट दैत्यांचा संहार करणारे माझे युद्धातील चरित्र,

मेरे प्रादुर्भाव का कीर्तन समस्त भूतों से रक्षा करता है तथा मेरा युद्धविषयक चरित्र, जो दुष्ट दैत्यों का संहार करने वाला है,

The singing of my births protects from evil spirits; and the account of my deeds in battle, the slaying of the wicked daityas,

तस्मिञ्छ्रुते वैरिकृतं भयं पुंसां न जायते ।
युष्माभिः स्तुतयो याश्च याश्च ब्रह्मर्षिभिः कृताः ॥ २४ ॥

tasmiñchhrute vairikṛtaṃ bhayaṃ puṃsāṃ na jāyate |
yuṣmābhiḥ stutayo yāścha yāścha brahmarṣibhiḥ kṛtāḥ

ते ऐकल्यावर माणसांना शत्रूचे भय राहत नाही. तुम्ही आणि ब्रह्मर्षींनी केलेली स्तोत्रे

उसके श्रवण करने पर मनुष्यों को शत्रु का भय नहीं रहता। देवताओ! तुमने और ब्रह्मर्षियों ने जो मेरी स्तुतियाँ की हैं

when heard, no fear of enemies arises in men. And the hymns made by you, and those made by the brahmin sages,

ब्रह्मणा च कृतास्तास्तु प्रयच्छन्ति शुभां मतिम् ।
अरण्ये प्रान्तरे वापि दावाग्निपरिवारितः ॥ २५ ॥

brahmaṇā cha kṛtāstāstu prayachchhanti śubhāṃ matim |
araṇye prāntare vāpi dāvāgniparivāritaḥ

आणि ब्रह्मदेवांनी केलेली स्तोत्रे शुभ बुद्धी देतात. अरण्यात, निर्जन ठिकाणी किंवा वणव्याने वेढले गेले असता,

तथा ब्रह्माजी ने जो स्तुतियाँ की हैं, वे सभी कल्याणमयी बुद्धि प्रदान करती हैं। वन में, सूने मार्ग में अथवा दावानल से घिर जाने पर,

and those made by Brahmā, give an auspicious mind. In a forest, or in a lonely place, or surrounded by a forest fire,

दस्युभिर्वा वृतः शून्ये गृहीतो वापि शत्रुभिः ।
सिंहव्याघ्रानुयातो वा वने वा वनहस्तिभिः ॥ २६ ॥

dasyubhirvā vṛtaḥ śūnye gṛhīto vāpi śatrubhiḥ |
siṃhavyāghrānuyāto vā vane vā vanahastibhiḥ

निर्जन स्थळी दरोडेखोरांनी वेढले असता, शत्रूंनी पकडले असता, किंवा वनात सिंह, वाघ किंवा रानटी हत्ती मागे लागले असता,

निर्जन स्थान में लुटेरों के द्वारा घिर जाने पर या शत्रुओं से पकड़े जाने पर, अथवा जंगल में सिंह, व्याघ्र या जंगली हाथियों के पीछा करने पर,

or surrounded by robbers in a deserted place, or seized by enemies, or pursued by lions and tigers, or by wild elephants in the forest,

राज्ञा क्रुद्धेन चाज्ञप्तो वध्यो बन्धगतोऽपि वा ।
आघूर्णितो वा वातेन स्थितः पोते महार्णवे ॥ २७ ॥

rājñā kruddhena chājñapto vadhyo bandhagato'pi vā |
āghūrṇito vā vātena sthitaḥ pote mahārṇave

रागावलेल्या राजाने वधाची आज्ञा दिली असता किंवा बंदिवासात, किंवा महासागरात नावेत असताना वादळाने हेलकावे खात असता,

कुपित राजा के आदेश से वध या बन्धन के स्थान में ले जाए जाने पर, अथवा महासागर में नाव पर बैठने के बाद भारी तूफान से नाव के डगमग होने पर,

or ordered to be executed by an angry king, or in chains, or tossed by the wind on a ship in the great ocean,

पतत्सु चापि शस्त्रेषु संग्रामे भृशदारुणे ।
सर्वाबाधासु घोरासु वेदनाभ्यर्दितोऽपि वा ॥ २८ ॥

patatsu chāpi śastreṣu saṃgrāme bhṛśadāruṇe |
sarvābādhāsu ghorāsu vedanābhyardito'pi vā

आणि अतिभयंकर युद्धात शस्त्रे कोसळत असता, किंवा कोणत्याही घोर संकटात, किंवा वेदनांनी पीडित असता,

और अत्यन्त भयंकर युद्ध में शस्त्रों का प्रहार होने पर, अथवा सब प्रकार की भयानक बाधाओं के उपस्थित होने पर, या वेदना से पीड़ित होने पर

or when weapons are falling in the most dreadful battle, or in any terrible affliction, or tormented by pain,

स्मरन्ममैतच्चरितं नरो मुच्येत सङ्कटात् ।
मम प्रभावात्सिंहाद्या दस्यवो वैरिणस्तथा ॥ २९ ॥

smaranmamaitachcharitaṃ naro muchyeta saṅkaṭāt |
mama prabhāvātsiṃhādyā dasyavo vairiṇastathā

जो मनुष्य माझ्या या चरित्राचे स्मरण करतो तो संकटातून मुक्त होतो. माझ्या प्रभावाने सिंह इत्यादी, दरोडेखोर आणि शत्रू

जो मनुष्य मेरे इस चरित्र का स्मरण करता है, वह संकट से मुक्त हो जाता है। मेरे प्रभाव से सिंह आदि हिंसक जन्तु, लुटेरे और शत्रु

a man who remembers these deeds of mine is freed from danger. By my power, lions and the rest, robbers and enemies

दूरादेव पलायन्ते स्मरतश्चरितं मम ॥ ३० ॥

dūrādeva palāyante smarataścharitaṃ mama

माझ्या चरित्राचे स्मरण करणाऱ्यापासून दूरूनच पळून जातात.

मेरे चरित्र का स्मरण करने वाले पुरुष से दूर से ही भाग जाते हैं।

flee from afar from one who remembers my deeds.

ऋषिरुवाच ॥ ३१ ॥ṛṣiruvāchaऋषी म्हणाले:ऋषि बोले:The sage said:

इत्युक्त्वा सा भगवती चण्डिका चण्डविक्रमा ॥ ३२ ॥

ityuktvā sā bhagavatī chaṇḍikā chaṇḍavikramā

असे म्हणून प्रचंड पराक्रमी भगवती चंडिका

यों कहकर प्रचण्ड पराक्रम वाली भगवती चण्डिका

Having spoken thus, the blessed Caṇḍikā, of fierce valour,

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत ।
तेऽपि देवा निरातङ्काः स्वाधिकारान् यथा पुरा ॥ ३३ ॥

paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata |
te'pi devā nirātaṅkāḥ svādhikārān yathā purā

सर्व देव पाहत असताना तेथेच अंतर्धान पावली. आणि शत्रू मारले गेल्याने निर्भय झालेले ते सर्व देव पूर्वीप्रमाणे

सब देवताओं के देखते-देखते वहीं अन्तर्धान हो गईं। फिर समस्त देवता भी शत्रुओं के मारे जाने से निर्भय हो

vanished right there, as the gods looked on. And the gods, free of fear, as before, their enemies slain,

यज्ञभागभुजः सर्वे चक्रुर्विनिहतारयः ।
दैत्याश्च देव्या निहते शुम्भे देवरिपौ युधि ॥ ३४ ॥

yajñabhāgabhujaḥ sarve chakrurvinihatārayaḥ |
daityāścha devyā nihate śumbhe devaripau yudhi

यज्ञभाग भोगत आपापले अधिकार चालवू लागले. आणि देवशत्रू शुंभ युद्धात देवीकडून मारला गेल्यावर दैत्य,

पहले की भाँति यज्ञभाग का उपभोग करते हुए अपने-अपने अधिकार का पालन करने लगे। संसार का विध्वंस करने वाले महाभयंकर, अतुल पराक्रमी देवशत्रु शुम्भ

all took up their offices, enjoying their shares of the sacrifice. And the daityas, when Śumbha, enemy of the gods, had been slain by the Goddess in battle,

जगद्विध्वंसके तस्मिन् महोग्रेऽतुलविक्रमे ।
निशुम्भे च महावीर्ये शेषाः पातालमाययुः ॥ ३५ ॥

jagadvidhvaṃsake tasmin mahogre'tulavikrame |
niśumbhe cha mahāvīrye śeṣāḥ pātālamāyayuḥ

जगाचा विध्वंस करणारा, अतिउग्र, अतुलनीय पराक्रमी तो, आणि महाबली निशुंभही मारला गेल्यावर, उरलेले पाताळात गेले.

तथा महाबली निशुम्भ के युद्ध में देवी द्वारा मारे जाने पर बाकी बचे हुए दैत्य पाताललोक में चले आए।

that destroyer of the world, most fierce, of matchless valour, and mighty Niśumbha too, the rest of them went to the underworld.

एवं भगवती देवी सा नित्यापि पुनः पुनः ।
सम्भूय कुरुते भूप जगतः परिपालनम् ॥ ३६ ॥

evaṃ bhagavatī devī sā nityāpi punaḥ punaḥ |
sambhūya kurute bhūpa jagataḥ paripālanam

हे राजा, अशा प्रकारे भगवती देवी नित्य असूनही पुनःपुन्हा प्रकट होऊन जगाचे पालन करते.

राजन्! इस प्रकार भगवती अम्बिका देवी नित्य होती हुई भी पुनः-पुनः प्रकट होकर जगत की रक्षा करती हैं।

So the blessed Goddess, though eternal, comes forth again and again, O king, and protects the world.

तयैतन्मोह्यते विश्वं सैव विश्वं प्रसूयते ।
सा याचिता च विज्ञानं तुष्टा ऋद्धिं प्रयच्छति ॥ ३७ ॥

tayaitanmohyate viśvaṃ saiva viśvaṃ prasūyate |
sā yāchitā cha vijñānaṃ tuṣṭā ṛddhiṃ prayachchhati

तीच हे विश्व मोहित करते, तीच विश्वाला जन्म देते; आणि प्रार्थना केल्यावर ज्ञान, आणि प्रसन्न झाल्यावर समृद्धी देते.

वे ही इस विश्व को मोहित करतीं, वे ही जगत को जन्म देतीं और वे ही प्रार्थना करने पर सन्तुष्ट हो विज्ञान एवं समृद्धि प्रदान करती हैं।

By her this universe is deluded; she gives birth to the universe; and, prayed to, she gives knowledge, and when pleased, prosperity.

व्याप्तं तयैतत्सकलं ब्रह्माण्डं मनुजेश्वर ।
महाकाल्या महाकाले महामारीस्वरूपया ॥ ३८ ॥

vyāptaṃ tayaitatsakalaṃ brahmāṇḍaṃ manujeśvara |
mahākālyā mahākāle mahāmārīsvarūpayā

हे नरेश्वरा, महाप्रलयकाळी महामारीचे रूप धारण करणाऱ्या त्या महाकालीनेच हे संपूर्ण ब्रह्मांड व्यापले आहे.

राजन्! महाप्रलय के समय महामारी का स्वरूप धारण करने वाली वे महाकाली ही इस समस्त ब्रह्माण्ड में व्याप्त हैं।

By her this whole cosmos is pervaded, lord of men: by Mahākālī, who at the great time of dissolution takes the form of the great pestilence.

सैव काले महामारी सैव सृष्टिर्भवत्यजा ।
स्थितिं करोति भूतानां सैव काले सनातनी ॥ ३९ ॥

saiva kāle mahāmārī saiva sṛṣṭirbhavatyajā |
sthitiṃ karoti bhūtānāṃ saiva kāle sanātanī

तीच काळानुसार महामारी होते, तीच अजन्मा असूनही सृष्टी होते; तीच सनातनी काळानुसार सर्व प्राण्यांचे पालन करते.

वे ही समय-समय पर महामारी बनती और वे ही स्वयं अजन्मा होती हुई भी सृष्टि के रूप में प्रकट होती हैं। वे सनातनी देवी ही समयानुसार सम्पूर्ण भूतों की रक्षा करती हैं।

She herself, in time, is the great pestilence; she, the unborn, becomes creation; she, the eternal, in time sustains all beings.

भवकाले नृणां सैव लक्ष्मीर्वृद्धिप्रदा गृहे ।
सैवाभावे तथालक्ष्मीर्विनाशायोपजायते ॥ ४० ॥

bhavakāle nṛṇāṃ saiva lakṣmīrvṛddhipradā gṛhe |
saivābhāve tathālakṣmīrvināśāyopajāyate

भरभराटीच्या काळात तीच माणसांच्या घरी लक्ष्मी होऊन वृद्धी देते, आणि अभावाच्या काळात तीच अलक्ष्मी होऊन विनाशाला कारण होते.

मनुष्यों के अभ्युदय के समय वे ही घर में लक्ष्मी के रूप में स्थित हो उन्नति प्रदान करती हैं और वे ही अभाव के समय दरिद्रता बनकर विनाश का कारण होती हैं।

In times of prosperity she is Lakṣmī in people’s homes, giving increase; and in times of want she becomes Alakṣmī, for their ruin.

स्तुता सम्पूजिता पुष्पैर्धूपगन्धादिभिस्तथा ।
ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे गतिं शुभाम् ॥ ॐ ॥ ४१ ॥

stutā sampūjitā puṣpairdhūpagandhādibhistathā |
dadāti vittaṃ putrāṃścha matiṃ dharme gatiṃ śubhām || oṃ

फुले, धूप, गंध इत्यादींनी पूजा करून स्तुती केल्यावर ती धन, पुत्र, धर्माकडे बुद्धी आणि शुभ गती देते.

पुष्प, धूप और गन्ध आदि से पूजन करके उनकी स्तुति करने पर वे धन, पुत्र, धार्मिक बुद्धि तथा उत्तम गति प्रदान करती हैं।

Praised and worshipped with flowers, incense, perfumes and the like, she gives wealth and sons, a mind set on dharma, and a good end.

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये फलस्तुतिर्नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye phalastutirnāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||

Translations stay close to the words; words we supply are in [brackets], and where a line is read in more than one way, the note says so. The text and its numbering follow the Gita Press printing. How the text was established → Found an error? Tell us.